Zeka Türleri

 

TÜRLERİ

 

ZEKA;

  • Düşünme de çeşitlilik, esneklik, hız
  • Doğru çözüm bilinmediğinde doğaçlama yapabilme yeteneği, yaratıcılık, geçerli bir sonuca ulaştıran kurma yeteneği
  • Doğru tahminlerde bulunabilme, çok aşamalı planlar yapabilme
  • Zaman içinde kavram, kategori ve düşünceleri daha dakik ve düzenli hale getirme
  • Amacı yönelik biçimde eylemde bulunma, mantıksal düşünme, çevreyle etkili bir şekilde başa çıkma yeteneğidir.

 

Zekâ’nın kavramsal özellikleri acaba kategoriler altında sınıflanabilir mi? Zekayı ölçme ve değerlendirme bağlamında ele alan kuramcılar, bu yeteneğin şu kavramsal kategorilerden oluştuğunu öne sürmüşlerdir:

1.Spearman:

Genel yetenek özel yetenekler.  

 

2.Thorndike:

Soyut, sosyal ve mekanik yetenekler.

 

3.Thurstone:

Sözlü malzemeyi anlama, sözel akıcılık, sayısal yetenek, görselleştirme, bellek, algısal hız ve genel irdeleme.

 

4.Guilford:

Girdi/içerik, işlem, çıktı/üründen oluşan 120 farklı durum.

 

5.Vernon:

Hiyerarşik olarak düzenlenmiş genel yetenek, sözel-eğitimsel ve pratik-mekanik yetenekler, özel yetenekler.

 

6.Horn ve Cattell:

Yaşam içinde elde edilen bilgi ve uzmanlıklarını sözel olarak ortaya konduğu kristalize zeka ve ilişkileri algılayabilmek yeteneğinin sözel olmayan durumlarda (görsel mekansal uyarıcı örüntüleri) sergilendiği akıcı zeka.

 

7.Carroll:

Sınırlı yetenekleri (akıl yürütme, dinleme yeteneği, yeteneği, müzikal tonları ayırt etme yeteneği, anlamsal işlem hızı vb. olmak üzere toplam 60 yetenek), kapsamlı Yetenekler (akıcı zeka, kristalize zeka, bellek öğrenme, görsel algı, işitsel algı, geri çağırma yeteneği, bilişsel hız, karar verme) ve genel yetenek.

 

Zeka İle İlgili Genellemeler

Bir kişi zekanın bileşenlerinden bir veya birkaçına daha yüksek derecede sahip olabilir. Kişinin örneğin sözel zekası daha yüksek olabilir; sözel malzemelerde çok daha üstün başarı sergileyebilir. Böyle olanlarınız, kararlarınızı bu güçlü yanınızı bilerek verirsiniz. Örneğin yüksek öğretimin izi sözel dallardan birinde yaparsınız. Sözel dallarda genelde kız oranı daha fazladır. Bunun nedeni, genelde kadınların sözel yeteneğinin erkeklerinkinden daha üstün olmasıdır.


Bazı kişilerin görsel mekansal becerileri daha üstündür. Bu beceriler görsel bir uyarıcı örüntüsü nde ki ögeleri düzenleme yeteneğini ve mekanda yön belirlemeyi (yönlenim yeteneği), iki ve üç boyutlu nesneleri zihinsel olarak döndürme ve bunların alacağı şekilleri imgeleme yeteneği (görselleştirme) içerir. Bütün bunlar, alan örüntüleri ile sayıları algılama yeteneği ve dolayısıyla da bu tür örüntülerin saklanmasını içeren matematiksel yetenekle yakından ilişkilidir.


Görsel mekansal bileşiği içeren türden zekaya daha fazla sahipseniz yüksek öğretim lise matematik puanı ile girilen dallardan birinde yaparsınız. Bu puanın ağırlıkta olduğu fen dallarında genelde erkek oranı daha fazladır. Bunun nedeni, genelde erkeklerin görsel mekansal yeteneğinin kızlardan daha üstün olmasıdır.


Zekanın bir bileşeni de duygusal zekadır. Duygusal zekâ kendini ilişkin farkındalık, kendini kontrol edebilme, güdülenme, empati ve sosyal becerileri içermektedir. Bu tür zekaya sahip olanların psikoloji ve özellikli klinik psikolojide, psikolojik danışma ve rehberlik, sosyal çalışma ve psikiyatri de başarılı olacağını yordayabiliriz. Ancak bu saptamalar, duygusal zekanın sadece bu tür bilim ve meslek alanlarında önemli olduğunu düşündürmemelidir. Duygusal zekâ kendimizi anlama ve kontrol edebilme de, her türlü iletişimimizde, karşıdakinin duygu düşüncelerini anlamada uyum ve başarının “olmazsa olmazı“ dır.


Bazı kişilerin de özel alanlarda zekası yüksek olabilir. Belki bazılarının müze, resmi, kısaca sanat dallarını yeteneği vardır. Bazılarınız bedensel/kinestetik yeteneklere sahipsiniz. Sizlere yükseköğretimde bunlarla ilgili dallar bekliyor. Bu konulara gelecekteki mesleğiniz olarak seçmeseniz bile “kendinizi gerçekleştirmeniz“    adına, özel yaşamınızda bu etkinliklere “amatör“ olarak yer vermelisiniz.

 

Zekanın Belirleyicileri

Tek yumurta ikizleri arasında zeka benzerliği %88, çift yumurta ikizleri arasındaki zeka benzerliği de %68 olarak saptanmıştır (değerler geneldir). Tek yumurta ikizler üzerinde yapılan araştırmalar da olumsuz koşullarda büyüyen kardeşlik, olumlu koşulda büyüyen kardeş arasında yaklaşık %21 fark olduğu gözlenmiştir.


Araştırmalardan çıkan Sonuçlara göre zekanın; %75 inin katılımdan, %20 sinin çevre ve eğitimden, %5 inin ise saptanamayan unsurlardan geldiği görülmüştür.

 

UYARI:

Üstün zekalı katılıma bağlı olabildiği gibi geri zekalılıkta katılıma bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir. İleri yaş durumlarında (özellikle 40 yaş üstü) görülen dağın sendromu, akraba evliliği, hamilelik sırasında görülen folik asit, amino asit eksikliği zeka geriliğine neden olabilir.

NOT:

Zekanın en hızlı gelişim yaş aradıkları 4-6, 8-10 ve 14-16 yaş aradıklarıdır. Bu aralıklarda zeka gelişim patlamaları yaşanır.

 

 

Zekanın Ölçülmesi

Zeka bölümü (IQ) zeka testleri ile hesaplanır. Zeka testlerinin alınan puana göre zeka yaşı hesaplanır. Bulunan zeka yaşı, takvim yaşına (biyolojik yaşına) bölünerek 100 ile çarpılır. Bulunan sonuç zekalı bölümünü verir. 

 

Zeka Bölümü

Zeka bölümü, bir kişinin aynı yaşta olan kişilerle karşılaştırılmasını sağlayarak kişinin norm grubu içindeki yerini belirtir.

 

Zeka Bölümü Formülü

Zeka Bölümü = Zeka Yaşı/Takvim Yaşı X 100

Örnek: Takvim yaşı 12 olan bir çocuğun, zeka yaşın 19 olarak belirlendiğini varsayalım. Bu durumda çocuğun zeka bölümü ( 9/12 ) X 100 = 75 olmaktadır. Stamford – Binet ve WISC – R testleri psikoloji ve eğitim alanlarında yaygın olarak kabul görmekle birlikte bu testlerin dışında uygulanan başka bireysel testler de vardır. Teste bir önceki yaş düzeyine ait soruların sorulması ile başlanır. Derneğin bütün test sorularını doğru olarak yanıtladı yaş düzeyine “temel yaş“ hiçbirine yanıtlamadığı yaş düzeyine de “çatı yaşı” denir.

 

Zeka Bölümünü Bilmenin Yararları

  • Normal eğitimden yararlanamayacak durumda olanlara, zeka kapasitesine uygun bir eğitim uygulanır. Meslek seçiminde zekalı düzeyini uygun mesleği yönelmeleri sağlanır.
  • Mesleğe seçilirken de gerekli zekalı düzeyine sahip olanların seçilmesi verimliliğin artmasını sağlar.  

 

Zeka Testlerinin Özellikleri

Güvenilirlik:

Aynı testin veya eş değerinin aynı kişi ya da grup üzerine yeniden uygulandığında, yaklaşık aynı değeri vermesidir.

 

Geçerlilik:

Test neyi ölçmek için hazırlanmışsa onu ölçmesi gerekir. Örneğin; kişilik test olarak hazırlanmış bir test, zekayı ölçmek amacıyla kullanılamaz.

 

Norma Uygunluk:

İyi bir test, standart bir gruba ya da gruplara dayanan normlara sahip olmalıdır. Normlar çok sayıda kişiden elde edilmiş bir ortalamadır. Normlar bir kişinin puanının başka kişilerin puanları ile karşılaştırılmasını sağlar.

 

Standardizasyon:

Testler mesleki yeterliliği olan uzman kişilerce uygulanmalı, uygulamada belirli bir düzen, yönerge, zaman sınırlaması gibi koşullar değişmeden aynı biçimde uygulanmalıdır. Ayrıca testin kültürle standardizasyon yapılmalıdır.

 

ZEKA BÖLÜMLERİ TANIMI
140 ve üstü Dahi
130 – 139 Çok üstün zeka
120 – 129 Üstün zeka
110 – 119 İleri zeka (veya parlak normal zeka)
90 -109 Normal zeka
80 – 89 Donuk normal zeka (veya tutuk zeka)
70 – 79 Sınır zeka (veya düşük zeka)
50 – 69  Hafif derecede zeka geriliği (eğitilebilir zeka engelli grup
31 – 49  Orta derecede zeka geriliği (öğretilebilir zeka engelli grup
20 – 30  Öyle derecede zeka geriliği
19 ve altı  Çok ağır derecede zeka geriliği

 

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web sitemizden yazı kopyalayıp, başka platformlarda yayınlamak telif suçu kapsamında cezalandırılacaktır. Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

Berna KARAÖZ

YAZAR - MAREŞAL

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Scroll Up