Yaş Antlaşması

0

1792-OSMANLI İMPARATORLUĞU İLE RUSYA ARASINDA 5 YILLIK SAVAŞIN ARDINDAN, YAŞ ANTLAŞMASI İMZALANDI

 

Osmanlı İmparatorluğu İle Rusya Arasındaki Savaşlar;

Osmanlı İmparatorluğu, tarihi içinde 1677-1918 yılları arasında Rusya ile 13 defa savaşmak zorunda kalmıştır.

Bu duruma göre Rusya 1677’de 1918 yılına kadar geçen 241 yıldan 57 yılını Türkiye ile savaşmakla geçirmiştir. Ortalama olarak 18 yılda bir Osmanlı İmparatorluğuna savaş açmıştır. Osmanlı donanması, tarihte yaptığı dört büyük felaketli muharebeden üçünü Ruslara yapmıştır. 

  1. Çeşme (1770-İngilizlerin el birliği ile)
  2. Navarin (1827-Ruslarla birlikte İngiliz ve Fransız donanmalar)
  3. Sinop (1853)
  4. İnebahtı (1870)

Rus Çarlığı olarak kurulan devlet sonraki zamanlarda Rusya İmparatorluğu olarak hakimiyetine devam etmiştir. Osmanlı Devleti 16 yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Ruslar ile yaptığı savaşlar şu şekildedir;

→1568 ile 1570 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı (Astrahan Seferi)
→1571 yılında Moskova Yangını
→1676 ile 1681 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı
→1686 ile 1700 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı
→1710 ile 1711 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı (Prut Savaşı)
→1735 ile 1739 yılları arasında Osmanlı-Rus-Avusturya Savaşı
→1768 ile 1774 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı
→1787 ile 1792 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı
→1806 ile 1812 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı
→1828 ile 1829 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı
→1853 ile 1856 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı (Kırım Savaşı)
→1877 ile 1878 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)
→1914 ile 1917 yılları arasında Osmanlı-Rus Savaşı (Kafkasya Cephesi)

Yaş Antlaşması

Dünya üzerinde büyük devletler sürekli olarak savaş ve barış dönemi yaşamışlardır. Tarihte Osmanlı Devleti, Rusya ve Avusturya en çok karşı karşıya gelen devletler arasındadır.

Tarihte 18. yüzyılın sonlarında 1787 – 1792 yılları arasında Osmanlı Devleti, Rusya ve Avusturya ile yine karşı karşıya kalmıştır. Yaşanan savaşlar sonucunda 1791 yılında Ziştovi Antlaşması ile Avusturya çekilmiştir. Bunun ardından Rusya da bir hamle yapmıştır.

Osmanlı ile Rusya arasında 1792 yılında 3. Selim tahtta iken yapılan bir antlaşmadır. Osmanlı devleti Rusya’nın elinde olan Kırım’ı geri almayı hedeflemiştir. Türklere karşı düşmanlığını devam ettiren Rus Çariçesi 2. Katerine yeni saldırı planlarını hazırlıyordu. Osmanlı Devleti, İngiltere kışkırtması ile 1787 yılın da Rusya’ya savaş açmıştır. Sefere çıkılacak sıralarda Avusturya, Rusya ile birlik olarak savaşa katılmıştır. Osmanlı kuvvetleri ikiye ayrılmak zorunda kalmıştır. Daha sonra Osmanlı arka arkaya yenilgi almıştır. Osmanlı devleti bu olanlar karşısında çok zor durumda kalmıştır. İsveç, Rusya ya karşı savaşa girdi ancak buda işe yaramadı. Fakat Fransa da ihtilal çıkması üzerine Avusturya, Osmanlı devleti ile Ziştovi Antlaşması yaparak kendini savaşın dışına bıraktı. Bu olaydan 6 ay sonra Osmanlı ve Rusya “ Yaş Antlaşması” imzaladı. Bazı bilgilere göre bu antlaşmanın Osmanlının gerilemesine ve parçalanmasına destek olduğu düşünülmektedir. Antlaşmanın yapılmasında Prusya ve İngiltere’nin karışması’nın dışında bir de İspanya ve Sicilya krallıkları’nın da rolü oldukça fazla olmuştur. Yaş Antlaşması‘nın başka bir farklı özelliği ise iki tarafın delegelerine, Osmanlı ve Rus hükümetleri tarafından çok değerli karşılıklı hediyeler verilmiş olmasıdır. Antlaşmanın imzalanması ile 1787 yılın da Osmanlı ve Rusya ikilisi arasında başlayan sonra da Avusturya’nın katılmasıyla geniş bir kitleye sahip olan savaş fiilen de olsa sona ermiştir. Bu antlaşma’nın önemi Osmanlı devleti’nin gerileme yaşaması ve çöküş içerisine girmesidir. 

 

Yaş Antlaşması’nın Maddeleri;

  • Küçük Kaynarca ve daha önce yapılan bütün antlaşmalar eskisi gibi kalacaktır
  • Dinyester ırmağı sınır olarak kabul edilecektir. Özkırım bölgesi ve Hotin, Özi kalesi Ruslara bırakılacaktır
  • Her iki taraftaki bütün tutsaklar karşılıklı olarak serbest bırakılacaktır
  • İki tarafın ticari ilişkileri yeniden düzenlenecektir
  • Bender, Akkerman, Kili ve Rusların ellindeki diğer kaleler ve şehirler Osmanlı devletine geri iade edilecektir
  • Rusya işgal etmiş olduğu bölgelerden geri çekilecektir
  • Boğdan’ın Rus işgalinde bulunduğu sürede bu ülkeden vergi alınmayacaktır ve bundan sonraki 2 yılda da vergi alınmayacaktır
  • Tiflis Hanlığı’na, Çıldır valileri tarafından asla bir savaş ya da taarruz yapılmayacaktır.
  • Avusturya, Orsava dışındaki bütün topraklardan çıkacaktır
  • Antlaşma sonrası Osmanlı,  Viyana’ya elçi göndermiştir. Daha önce yapılan antlaşmalara göre iki tarafında ticari serbestliği vardır ve bu devam edecektir
  • Ticari imtiyazlar kesilmeyecek olduğu gibi devam edecektir

 

Yaş Antlaşması’nın Önemi:

Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nde gerileme dönemi bitmiş, dağılma ve çöküş dönemine girilmiştir.

Gerileme Dönemi Padişahları

1- II. Mustafa  (1695-1703)
2- III. Ahmet    (1703-1730)
3- I. Mahmut   (1730-1754)
4- III. Osman   (1754-1757)
5- III. Mustafa  (1757-1774)
6- I. Abdülhamit (1774-1789)
7- III. Selim      (1789-1807)
 
Gerileme Döneminin Genel Politikası:
1- Kaybedilen toprakları geri almak
2- Avrupa’nın bilim ve tekniğinden yararlanmak
3- Denge Politikası: Varlığını sürdürebilmek amacıyla başka devletlerden destek almak (Fransa)
 
 
 

Kısaca Yaş Antlaşması’nın Özeti;

Avusturya’nın Ziştovi antlaması ile savaştan çekilmesi üzerine yalnız kalan Rusya,1792 yılın da Osmanlı Devleti ile Yaş Antlaşmasını imzaladı.
 
Yaş Antlaşmasına göre:
  • Kırım’ın Rusya’ya ait olduğu kabul edildi
  • Dinyester Nehri iki devlet arasında sınır olarak belirlendi

UNUTMAYALIM: Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin Kırım üzerindeki bütün haklarını kaybetmesi ile Ruslar, Karedeniz yoluyla İstanbul ve Boğazları tehdit edebilecek güce ulaşmış oldu.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here