Unutulmaya Yüz Tutmuş 10 kelime

0

UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ 10 KELİME

Hatırlamak… Hatırlamak için önce unutmak gerek elbet. Fakat bizim yaptığımız sadece kelimeleri unutmak değil. Onları kullanmaya kullanmaya maziye hapsetmek de değil. Evet, bunları da yapıyoruz ama en kötüsü nedir biliyor musunuz? Bizler kelimeleri ötekileştiriyoruz. Yabancılaştırıyor ve içlerini boşaltıyoruz. Kelimeler artık koflaşıyor. Ellerinden tutulup tekrar gün yüzüne çıkartılarak doldurulmayı bekliyorlar.

1. PERDEBİRUN

Farsçadan dilimize geçen kelime örtü anlamındaki ‘perde’ kelimesiyle, dış anlamındaki ‘birun’ kelimesinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Günümüzde kullanılan ‘dobra’ kelimesiyle hemen hemen aynı anlamı taşıyan kelime açık saçık, çekinmeden konuşan anlamlarına gelmekle beraber bazen terbiye sınırlarını aşan kişiler için de kullanılmakta.

2. KITIPİYOZ

Yunanca kökenli bir kelime olan ‘kıtıpiyoz’ Yunancada ‘alçak’ manasında kullanılan ‘kato’ kelimesiyle; nitelik, meziyet anlamları taşıyan ‘pion’ kelimesinin birleşmesiyle meydana gelmiştir. Niteliği düşük, sıradan ve bayağı anlamlarında kullanılan kelime, Osmanlı zamanında Türkçeye geçtiğinde, günlük konuşma dilinde oldukça kullanılan bir sözcük olsa da Cumhuriyet sonrası dönemde unutulmaya yüz tutmuş kelimeler arasında ne yazık ki kendine yer bulmakta zorlanmamıştır.

3. ZİNHAR

Korku ve sakınılacak şey anlamlarında kullanılan ‘nahâr’ kelimesinden türetilmiş Farsça kökenli olan bir sözcüktür zinhar. Farsça da korku anlamlarında kullanılan kelime, Türkçede ‘asla’,’sakın’, ‘aman’ gibi ünlem içerikli manalar taşımaktadır.

4. YÂREN

Arkadaşlıkla dostluk günümüzde ‘kanka’ gibi kelimelerle birleştirilmiş ve koflaştırılmış olsa da eskiler, ‘yâren’ kelimesiyle bu iki kavrama o kadar ince ve ölçülü bir çizgi çekmiş ki delilik ile dâhilik arasındaki çizgi gibi. Ama maalesef ki Farsçadan dilimize geçen bu sözcük de unutulmaya yüz tutmuş, içi boşaltılmış kelimeler arşivinin baş elemanlarından biri ne yazık ki. Yakın arkadaş manasında da kullanılan kelimenin tam anlamı ‘sıkı dost’tur. Farsçada ‘dost’ manasına gelen yâr kelimesinin çoğulu olan yâran kelimesinden evrilerek Türkçede kendine Osmanlı zamanında yer bulabilmiştir.

“Yarenlikte büyüdük, şad olduk, tomurcuklandık, çiçek açar gibi kelime açtık, tamlığı tattık.”
( Elif ŞAFAK)

5. MÜLTEFİT

Arapçadan dilimize giren kelime güler yüz gösterme manasına gelen iltifat kelimesinden türetilmiştir. Türkçede de güler yüz gösteren ve ilgilenen anlamlarında kullanılmaktadır.

6. HAYSİYET

Onur, itibar, öz saygı anlamlarında kullanılan bu kelime de diğer birçok kelime gibi Arapçadan dilimize geçmiş. Hürmet ve saygı anlamlarını taşıyan ‘hays’ kelimesinden türeyen kelime Türkçenin sadeleştirilme evrelerinde tarihin tozlu sayfalarında kalan onlarca terk edilmiş sözcükten yalnızca biri.

“Yalnız şu vardı ki, kaybolan haysiyet ve namus bir daha geriye gelmeyecekti.”
(Reşat Nuri GÜNTEKİN)

7.

Her şeyin mükemmel yaratıldığı ve kaderin var olduğu şu evrende anlamsız olan ‘tesadüf’ diye kullandığımız kelime dolduruyor şu sıralarda bu kelimenin yerini. Uygunluk anlamına gelen ‘vefk’ kelimesinden türeyen ve Arapça kökenli olan bu kelime Türkçede de uygun gelme, denk düşme anlamını taşımaktadır.

“Hatırladığımız şeyleri ne zaman hatırlar, sorduğumuz sualleri neden sorarız? Rastlantısal olan şeyler tesadüf müdür yoksa tevafuk mudur?” (Elif ŞAFAK)

8. AŞK

Günümüzde önüne gelenin içi boşaltılmış bir şekilde kullandığı aşk kelimesi, Arapça kökenli olup şiddetli ve yakıcı sevgi anlamları taşıyan ‘ışk’ kelimesinden türemiştir.

“Esiri aşkın olmuşum cana
Kafamın ve kolumun gücü senden
Ben fakir, şair doğmuşum
Ne dilersen dile benden.”
( Melih Cevdet ANDAY)

9. İSTİSKAL

Dilimize Arapçadan giren kelime ağırlık anlamındaki ‘sıklet’ kelimesinden türemiştir. Türkçeye geçtiğinde anlamı, sevmediğini belli edecek şekilde soğuk ve ağır davranma, yüz vermeme gibi farklı bir boyut kazanmış.

10. MÜSTERİH

Arapça kökenli olan sözcük dinlenme ve rahatlama manasındaki ‘istirahat’ kelimesinden türetilmiş, Türkçede gönlü ve kafası rahat anlamlarında kullanılmıştır.

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web sitemizden yazı kopyalayıp, başka platformlarda yayınlamak telif suçu kapsamında cezalandırılacaktır. Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here