Türkmençay Antlaşması Nedir ?

0

Bir Hakimiyet Mücadelesi: Türkmençay Antlaşması

 

Türkmençay Antlaşması Nedir?

Türkmençay Antlaşması, 10 Şubat 1828 tarihinde Rus İmparatorluğu ile İran arasında imzalanan bir barış antlaşmasıdır.

1826 – 1828 Rus – İran Savaşı, İran’ın yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Türkmençay Antlaşması, İran Savaşı’ndan sonra imzalanmıştır. Bu antlaşmada, Revam Hanlığı, Nahçıvan Hanlığı ve Talış Hanlığı Rusya’ya verilmiştir. Aras Nehri’nin bu iki devlet arasındaki sınırı oluşturmasına karar verilmiştir. Gülistan Antlaşması’yla beraber İran’ın imzaladığı en ağır antlaşma kabul edilir.

 

Türkmençay Antlaşması’nın Maddeleri :

Antlaşma 16 maddedir :

➡ 1. ve 2. maddede; ebedi barış, dostluk ve işbirliği antlaşması olması kabul edilmiştir.

 ➡ 3. maddede; İran, 6 ay içerisinde Revan ve Nahçıvan Hanlıkları’nı Rusya’ya bırakmıştır.

 ➡ 4. maddede; İran ve Rusya arasındaki sınır tespiti yapılmıştır.

➡ 5. maddede; tespit edilen sınırların kuzeyinde kalan, Kafkas sıra dağları ve Hazar Denizi arasında bulunan bütün toprak ve adaların, bu topraklarda yaşayan halkların Rusya İmparatorluğu’na ait olduğu kabul edilmiştir.

 ➡ 6. maddede; İran, Rusya’ya tazminat ödemeyi kabul etmiştir.

 ➡ 7. maddede; Rusya, İran Veliahdı Abbas Mirza’yı önce veliaht, tahta çıkmasından sonra da hükümdar olarak tanımıştır.

 ➡ 8. maddede; Hazar’da her iki devletin de ticaret gemileri yüzebilecek, fakat yalnızca Rusya’nın savaş gemileri bulunabilecektir.

 ➡ 9. maddede; karşılıklı elçilerin kabulü ve ağırlanması yer almıştır.

 ➡ 10. maddede; karşılıklı ticaretin geliştirilmesi ve ticaret ataşeliklerinin kurulması karar altına alınmıştır.

 ➡ 11. maddede; ”savaştan önce yarım kalan işler adaletle halledilecek ve daha önceden var olan alacaklar ilgili hükümet tarafından ödenecek” hükmü yer almıştır.

 ➡ 12. maddede; taşınmaz malları bulunanlar üç yıl süre zarfında bunları değiştirmeli ya da satmalıdır. Sadece, Revan eski Serdarı Hüseyin Han ile kardeşi Hasan Han ve Nahçıvan eski hakimi Kerim Han bu haktan mahrum edilmiştir.

 ➡ 13. maddede; her iki taraftan da esir düşenlerin tamamı dört ay içerisinde serbest bırakılacaktır.

 ➡ 14. maddede; Rusya’nın tasvip etmediği kişilerin İran tarafından, belli bölgelere yerleşmesine izin verilmeyecektir.

 ➡ 15. maddede; Güney Azerbaycan’da yerleşen ahalinin istedikleri takdirde Rusya’ya göçebilecekleri ve bunlara müsait imkânlar yaratılacağı ifade edilmiştir.

 ➡ 16. maddede; bu antlaşmanın Rusya İmparatoru ve İran Şahı tarafından imzalanması ve bir an önce her yere duyurulması karar altına alınmıştır.

 

Kaçar Hanedanı Nedir?

 

Kaçar hanedanı, İran’da ki Azerbaycan Türkleri asıllı Kaçar tayfasının bir bölümünden olan Kovanlı kolu tarafından  kurulmuş ve 1794 – 1925 yılları arasında hükmünü sürmüş bir devlettir. 

 

Kaçar Hanedanı Kuruluş Dönemi

Tarihçesi :

Kerim Han Zend, Kaçarların iç mücadelesinden yararlanmak için Muhammed Hasan Han’ın oğlu, Ağa Muhammed’i Şiraz Sarayı’nda tutsak tutmuştur ve Develilere destek vermiştir. 1758 yılında Muhammed Hasan Han Koyunlu bölümünü yönetmeye başlamıştır ve Zend Hanedanı içinde yer almıştır.

Ağa Muhammed, Kerim Han Zend’in ölümünden sonra 1779 yılında Şiraz Sarayı’ndan kaçmayı başarmıştır. 1781 yılında Çarlık Rusya’sını geri çevirmiş ve Astarabad’da Develi kolunu yenmiştir. Böylece Kaçar birliğini birleştirmiştir.

Ağa Muhammed, bir taraftan Güney İran’daki Zend Hanedanıyla mücadele etmiş ve diğer yandan Kuzey İran’da hakimiyetini genişletmiştir. 1785 yılında Hazar Deniz Sahil’ni almış ve merkezini Tehran yapmıştır.

1794 yılında Lütf Ali Han’ı esir almıştır ve Zend Hanedanını yıkmıştır.

1795 yılında Rusya’nın korumasını isteyen Gürcistan’ı fethetmiş ve üstünlüğünü göstermiştir. Tiflis’i de aldıktan sonra Tehran’a dönmüştür ve 1796 yılında tahta çıkıp Ağa Muhammed Şah olmuştur. Afşar Hanedanı’nı tamamen yıkmıştır. Aynı zamanda 1796 yılında İran’ı birleştirmiştir ve Kaçar Hanedanı‘nı kurmuştur.

1796 yılında Çarlık Rusya’sı Gürcistan seferini hazırlamıştır ancak 2. Kazalin’in ölümünden dolayı iptal etmiştir.

Rusya’nın güneye inmesinden korkan Ağa Muhammed Şah, yapacağı Buhara seferinden vazgeçmiştir ve Gürcistan’a doğru yola çıkmıştır. Ancak 19 Haziran 1797 tarihinde, yolun ortasında suikast sonucundan öldürülmüştür.

Rusya İle Mücadele :

Sadrazam İbrahim Karantar Şirazi Fars Valisi Sultan Baba Han’ı getirmiştir ve Feth Ali Şah tahta çıkmıştır.

1798 yılında Feth Ali Şah, Güney İran’daki Muhammed Han Zend, Azerbaycan’da Sadık Han Şagagi ve öz kardeşi Hüseyin Kuli Han’la mücadele etmiştir.

1800 yılında Doğu Gürcistan, Rusya’nın egemenliğini altına almış ve bunu kabul etmeyen Kaçarlarla Rusya kendi aralarında 1804 yılından sonra silahlı çatışmalara başlamıştır.  Savaş böylece başlamıştır.

1801 yılında Farz memurları İbrahim Karantara Şirazi’yi idam etmişlerdir.

Kaçar ordusunu yöneten Abbas Mirza, ordunun ihtiyaçları için Nizam-ı Cedid kurmuştur. Abbas Mirza, Aras Nehri’ni aşmıştır ve Erivan’ı alarak savaşta üstünlük sağlamıştır. Rusya 1810 yılında barış istemiştir fakat Kaçarlar bu teklifi reddetmiştir.

1812 yılında Aslan Decu kesin yenilgiye uğramıştır. Daha sonra Britanya’nın aracılık yapmasıyla 13 Eylül 1813 tarihinde Gülistan Antlaşması imzalanmıştır. Kaçarlar böylece Gürcistan ve Kuzey Azerbaycan’ı kaybetmiştir. Aynı zamanda Osmanlı ile de savaş yapılmıştır. Britanya aracılık yapmış ve Erzurum Antlaşması imzalanmıştır.

Kaçar Hanedanı Devleti’nin Şahları 

 

Ağa Muhammed Şah

 

 

 

 

 

 

Feth Ali Şah

 

 

 

 

 

 

 

Muhammed Şah

 

 

 

 

 

 

 

Nasreddin Şah

 

 

 

 

 

 

 

Muzafereddin Şah

 

 

 

 

 

 

 

Muhammed Ali Şah

 

 

 

 

 

 

 

Ahmed Şah Kaçar

 

 

 

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here