Teşkilatı Esasiye

0
16
Teşkilati Esasiye

Teşkilatı Esasiye ile saltanat sistemi ve halifelik tamamen reddedilmiş, tek gücün Türkiye Büyük Millet Meclisi olduğu kabul edilmiştir. Yeni devletin, yeni yasası olan Teşkilatı Esasiye bu açıdan çok önemidir çünkü yeni bir devletin resmen kurulduğunun kanıtı olma özelliği taşır.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ilk anayasası olan Teşkilatı Esasiye 20 Ocak 1921 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 

Önemi

Teşkilatı Esasiye ile saltanat sistemi ve halifelik tamamen reddedilmiş, tek gücün Türkiye Büyük Millet Meclisi olduğu kabul edilmiştir. Yeni devletin, yeni yasası olan Teşkilatı Esasiye bu açıdan çok önemidir çünkü yeni bir devletin resmen kurulduğunun kanıtı olma özelliği taşır.

Özellikleri

  • 23 maddeden oluşmaktadır.
  • Yasama, yürütme ve yargı Türkiye Büyük Millet Meclisine bağlanarak, güçler birliği ilkesi benimsenmiştir.
  • Yine meclis hükümet sistemi uygulanmıştır.
  • Meclis başkanı ile hükümet başkanı aynı kişidir.
  • Egemenlik millete aittir.
  • Laik değildir, din işleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yürütülmüştür.
  • Seçimler iki yılda bir gerçekleşmektedir.

TBMM Sitesine Göre Teşkilatı Esasiye Maddeleri Şöyledir:

Madde 1– Hakimiyet bilâ kaydü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir.

Madde 2– İcra kudreti ve teşri salahiyeti milletin yegane ve hakiki mümessili olan Büyük Millet Meclisinde tecelli ve temerküz eder.

Madde 3– Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur ve hükumeti “Büyük Millet Meclisi Hükumeti” unvanını taşır.

Madde 4– Büyük Millet Meclisi vilayetler halkınca müntehap azadan mürekkeptir.

Madde 5– Büyük Millet Meclisinin intihabı iki senede bir kere icra olunur. İntihap olunan azanın azalık müddeti iki seneden ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir. Sabık Heyet laik heyetin içtimasına kadar vazifeye devam eder. Yeni intihabat icrasına imkan görülmediği takdirde içtima devresinin yalnız bir sene temdidi caizdir. Büyük Millet Meclisi azasının her biri kendini intihap eden vilayetin ayrıca vekili olmayıp umum milletin vekilidir.

Madde 6– Büyük Millet Meclisinin heyeti umumiyesi teşrinisani iptidasında davetsiz içtima eder.

Madde 7– Ahkâmı şer’iyenin tenfizi, umum kavaninin vazı, tadili, feshi, ve muahede ve sulh akti ve vatan müdafaası ilânı gibi hukuku esasiye Büyük Millet Meclisine aittir. Kavanin ve nizamat tanziminde muamelatı nasa erfak ve ihtiyacatı zamana evfak ahkamı fıkhiye ve hukukiye ile adap ve muamelat esas ittihaz kılınır. Heyeti Vekilinin vazife ve mesuliyeti kanunu mahsus ile tayin edilir.

Madde 8– Büyük Millet Meclisi, hükumetinin inkısam eylediği devairi kanunu mahsus mucibince intihap kerdesi olan vekiller vasıtası ile idare eder. Meclis icrai hususat için vekillere veçhe tayin ve ledelhace bunları tebdil eyler.

Madde 9– Büyük Millet Meclisi Heyeti Umumiyesi tarafından intihap olunan reis bir intihap devresi zarfında Büyük Millet Meclisi Reisidir. Bu sıfatla Meclis namına imza vazına ve Heyeti Vekile mukarreatını tasdika salahiyettardır. İcra Vekilleri heyeti içlerinden birini kendilerine reis intihap ederler. Ancak Büyük Millet Meclisi Reisi vekiller heyetinin de reisi tabiisidir.

İdare

Madde 10– Türkiye coğraafi vaziyet ve iktisadi münasebet noktai nazarından vilayetlere, vilayetler kazalara münkasem olup kazalar da nahiyelerden terekküp eder.

Vilayet

Madde 11– Vilâyet mahalli umurda manevi şahsiyeti ve muhtariyeti haizdir. Harici ve dahili siyaset, şer’i adlî ve askeri umur, beynelmilel iktisadî münasebat ve hükûmetin umumi tekâlifi ile menafii birden ziyade vilâyata, şâmil hususat müstesna olmak üzere Büyük Millet Meclisince vaz edilecek kavanin mucibince evkaf, Medaris, Maarif, Sıhhiye, İktisat, Ziraat, Nafia ve Muaveneti içtimaiye işlerinin tanzim ve idaresi vilâyet şûralarının salâhiyeti dahilindedir.

Madde 12– Vilâyet Şûraları vilâyetler halkınca müntehap azadan mürekkeptir. Vilâyet Şûralarının içtima devresi iki senedir. İçtima müddeti senede iki aydır.

Madde 13– Vilâyet Şûrası, azası meyanında icra amiri olacak bir reis ile muhtelif şuabatı idareye memur azadan teşekkül etmek üzere bir idare heyeti intihab eder, İcra salahiyeti daimi olan bu heyete aittir.

Madde 14– Vilâyette Büyük Milet Meclisinin vekili ve mümessili olmak üzere vali bulunur. Vali, Büyük Millet Meclisi hükûmeti tarafından tayin olunup vazifesi devletin umumi ve müşterek vazaifini rüyet etmektir. Vali yalnız devletin umumi vazaifile mahalli vazaif arasında tearuz vukuunda müdahale eder.

Kaza

Madde 15– Kaza yalnız idari ve inzibati cüzü olup manevi şahsiyeti haiz değildir. İdaresi Büyük Millet Meclisi hükumeti tarafından mensup ve valinin emri altında bir kaymakama mevdudur.

Nahiye 

Madde 16– Nahiye hususi hayatında muhtariyeti haiz bir manevi şahsiyettir.

Madde 17– Nahiyenin bir şurası, bir idare heyeti ve bir de müdürü vardır.

Madde 18– Nahiye şurası, nahiye halkınca doğrudan doğruya müntehap azadan terekküp eder.

Madde 19– İdare heyeti ve nahiye müdürü, nahiye şurası tarafından intihap olunur.

Madde 20– Nahiye şûrası ve idare heyeti kazai, iktisadi ve mali salahiyeti haiz olup bunların derecatı kavanini mahsusa ile tayin olunur.

Madde 21– Nahiye bir veya birkaç köyden mürekkep olduğu gibi bir kasaba da bir nahiyedir.

Umumi Müfettişlik

Madde 22– Vilâyetler iktisadi ve içtimaî münasebetleri itibariyle birleştirilerek umumi müfettişlik kıtaları vücuda getirilir.

Madde 23– Umumi müfettişlik mıntakalarının umumi surette asayişinin temini ve umum devair muamelatının teftişi, umumi müfettişlik mıntakasındaki vilâyetlerin müşterek işlerinde ahengin tanzimi vazifesi Umumi müfettişlere mevdudur. Umumi müfettişler Devletin umumi vazaifile mahalli idarelere ait vazaif ve mukarreratı daimi surette murakebe ederler.

Maddei Münferide

İşbu kanun tarihi neşrinden itibaren meri olur. Ancak elyevm münakit Büyük Millet Meclisi 5 Eylül 1336 tarihli nisabı müzakere kanununun birinci maddesinde gösterildiği üzere gayesinin husulüne kadar müstemirren müçtemi bulunacağı cihetle işbu Teşkilatı Esasiye Kanunundaki 4 üncü, 5 inci, 6 ncı maddeler gayenin husulüne elyevm mevcut Büyük Millet Meclisi adedi mürettebinin sülüsanı ekseriyetle karar verildiği takdirde ancak yeni intihabdan itibaren meriyül icra olacaktır.

Teşkilatı Esasiye 1924 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.

You may also like

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here