Süper Bilgisayar: Deep Blue

0

Deep Blue Nedir ?

Deep Blue, sadece santranç oynamak üzerine tasarlanmış 1.4 ton ağırlığında 32 paralel işlemciye sahip ve muazzam bir hamle hesaplama yeteneğine sahip bir bilgisayar idi.

Satranç, en zor ve en yaratıcı tahta oyunlarından biri olarak bilinir. Satranç oyuncuları,rakiplerinin hareketlerini öngörmek ve kazanan bir strateji hesaplamak için inanılmaz bir konsantrasyon seviyesine ulaştıkları bilinmektedir.

 

Oyunun ilk kökenleri,  Doğu Hindistan soyluları tarafından tasarlandığında MS 3. yüzyıldı. O zamandan beri oyun mevcut durumunu ve katı kurallar dizisiyle bu günkü haline geldi.

İlk işleyen satranç bilgisayarları 1950’lerde inşa edildi. Her ne kadar karmaşık stratejiler üretebildiyse de, 40 yıl sonrasına kadar deneyimli satranç oyuncuları için ciddi bir tehdit oluşturmadılar. 1996’da IBM, dijital yaşamın ve durdurulamayan teknolojinin gelişimini ilan eden gelişmiş bir satranç bilgisayarı olan “Deep Blue” ı tanıttı.

 Deep Blue, ilk olarak altı oyunluk maçta Garry Kasparov’a yenilmesine rağmen gücünü 10 Şubat 1996’da gösterdi. Kasparov birçokları tarafından bütün zamanların en iyi satranç oyuncusu olarak görülüyor ve o zamanlar dünya şampiyonu ünvanı olan birisiydi. Maçtan sonra yapılan bir röportajda Kasparov satrançı bir zihinsel işkence biçimi olarak gördüğünü ve bilgisayarın yetenekleriyle şaşırdığını söyledi.
Oyunun hemen ardından IBM, Deep Blue’yi ağır bir şekilde yükseltti ve Kasparov’u yeniden maç için davet etti. Kasparov meydan okumayı kabul etti ve maç Mayıs 1997’de gerçekleşti. Bu kez Deep Blue Kasparov’u mağlup etti ve  maçı kazandı.
Kasparov öfkelendi; IBM’i aldatmakla suçladı, çünkü bilgisayarın hamlesinin çok yaratıcı olduğunu söyledi. Deep Blue ile tekrar karşılaşmak için meydan okudu, ancak asla böyle bir maç organize edilmedi.

Deep Blue daha sonra söküldü ve emekliye ayrıldı. Günümüzde parçaları Ulusal Tarih Müzesi ve Bilgisayar Tarihi Müzesi’nde görülebilir. Bilgisayar, bir saniyede 100 milyon pozisyon hesaplama kapasitesine sahipti.  Deep Blue’nun zaferi, insan sezgisini ve yaratıcılığını gözardı ederek ve yalnızca karmaşık matematiği kullanarak bir satranç oyununun kazanılabileceğini kanıtladı.

Derin Mavi’nin zaferinin sembolizmi muazzamdı. Zafer, yapay zekanın karmaşıklığının insan zekasına yetiştiğinin bir kanıtı olarak görüldü ve makinelerin insan şampiyonlarını yenebilecek duruma geldiğinin kanıtı olmuştur.

Deep Blue Teknolojisi

Deep Blue 1:

Eylül 1995’te yapılan Deep blue 1, tek yongalı bir satranç  motoruna dayanıyordu. Bir takım problemlerden dolayı 1996 yılının Ocak ayında tekrardan gözden geçirildi . Deep Blue 1 için 36 düğümlü bir IBM RS / 6000® SPTM bilgisayarı üzerine 216 satranç çipi kullanıldı. Çiplerin her biri saniyede yaklaşık 1.6-2 milyon satranç pozisyonu işliyordu. Genel hız saniyede 50-100 milyon satranç pozisyonu idi. Deep Blue 1  turnuvada sadece altı oyun oynadı; Şubat 1996’daki maçı Kasparov 4-2’lik skorla kazandı.

Deep Blue 2:

Kasparov ile yapılan 1996 maçından sonra, birtakım eksiklikler olduğu açıktı. Yeni maç için 1997 yılının Mayıs ayında bir dizi değişiklik yapılmıştır. . İlk olarak, önemli ölçüde geliştirilmiş, yeni bir satranç çipi tasarlamıştır. Yeni satranç çipi tamamen yeniden tasarlanmış bir değerlendirme fonksiyonuna sahipti; yaklaşık 6400 özellikten 8000’in üzerinde özelliğe çıkarılmıştır.. Yeni özellikler Kasparov oyunlarında gözlemlenen spesifik problemlerin düzeltilmesi üzerine yapılmıştır.  Yeni yonga donanım tekrarlama algılama özelliği olan, özel hareket oluşturma modlarının yanısıra ve saniyede 2-2.5 milyon pozisyon hesaplama özelliğine sahipti. İkinci büyük değişiklik, sistemdeki satranç çipinin sayısının iki kat fazlasına artırmak ve böylecedaha yüksek işlem taleplerini desteklenmesi sağlandı. Üçüncü değişiklik hata ayıklama ve maç hazırlığı için bir takım yazılım araçlarının geliştirilmesi, değerlendirme ayarlama ve görsel iyileştirmelerdir. Deep Blue 1997 maçında Garry Kasparov’u 3.5 ve 2.5’lik skorla mağlup etti.

Deep Blue, satranç oyunu için tasarlanmış geniş bir paralel sistemdir. Sistem, 30 işlemcili IBM RS / 6000 SP bilgisayarı üzerine ,480 tek yongalı satranç işlemcisi monte edilerek yapılmıştır. İşlemci başına 16 satranç çipi, 120 MHz P2SC işlemcisi olan 28 yongadan ve 135 MHz’lik 2 yongadan oluşur. Yongalar, yüksek hızlı bir köprü ile birbirleriyle iletişim kurar. Her yonga, 1 GB RAM ve 4 GB disk içerir. Sistem  AIX 4.2 işletim sistemi ile çalışıyordu. Deep Blue’daki satranç yongaların her biri  saniyede 2 ila 2.5 milyon satranç pozisyonu hesaplıyordu. Deep Blue üç katman halinde organize edilmiştir. SP işlemcilerinden biri usta konumunda, geri kalanlar ise işçiler olarak çalışmaktaydı. Usta işlemci satrançın en üst düzeylerini araştırır ve daha sonra inceleme için pozisyonlarını işçilere dağıtırdı.İşçi konumundaki işlemcilerde bu hamleleri değerlendirir ve usta işlemciye bilgi verirdi. Genel sistem hızı, cihazın özelliklerine bağlı olarak geniş çeşitlilik gösterirdi. Taktik hamleler için Deep Blue saniyede yaklaşık 100 milyon hesaplama yapardı. Karşı hamleler için saniyede 200 milyon hamle hesaplardı. 1997 yılındaki maçta maksimum  saniye başına 330 milyon hamle hesabıydı. 

Deep Blue Programlayıcıları

Deep Blue, baş yönetici Joel Benjamin tarafından ince ayarlanmış , bilgisayarın kurulumu Miguel İllescas Cordoba , John Fedorowichz ve Nick Defermean tarafından yapılmış ve Jerry Brodie ve Murray Campbell de ekibin bir parçasıydı. Randy Moulic ve CJ Tan ise ekibi yönettiler.

Deep Blue – Kasparov Santranç Müsabakası

Deep Blue 1985 senesinde 3 dakikada 9 milyon hamle hesaplayabiliyordu. Ancak Deep Blue ile Kasparov arasında 1996 yılında ilk karşılaşmada bu kapasitenin 18 milyara çıkarılmış olmasına rağmen, 3 dakikada ancak 540 hamle hesaplayabilen Kasparov’u yenmeye yeterli gelmemişti. 1997 senesinde bu hız iki misline (3 dakikada 36 milyar) çıkarıldı ve başka özellikler de eklendi. Bu yeni özellikler arasında, değişik oyun stillerine göre yönlendirme yapabilmek için oyun aralarında elle ayarlanma imkanı da bulunuyordu. Bir başka ifadeyle oyunun akışına göre gerekli olan program kodu ve algoritması (mantığı), oyun aralarında geliştirilebiliyordu.

11 Mayıs 1997’de ilkinde olduğu gibi yine 6 setten oluşan maçın sonucunda, Deep Blue Kasparov’u 2.5 a karşı 3.5 puanla yenmeyi başardı. Böylece insanlık tarihinde ilk kez bir bilgisayar, dünya satranç şampiyonunu yenmiş oldu. Ancak Kasparov 2. oyunun 37.Be4 hamlesinde Deep Blue’ya insanlar tarafından müdahale edilerek yardım edildiğini öne sürdü. Çünkü böyle bir durumda bir bilgisayarın 37.Qb6 hamlesini yaparak bir piyon kazanma eğiliminde olması bekleniyordu ve bu beklentisi pek çok satranç otoritesi tarafından da onaylandı. Fakat IBM bu iddiayı ve Kasparov’un yeniden maç önerisini reddederek Deep Blue projesini sona erdirdi.

 

Gary Kasparov Kimdir?

Garry Kasparov, tam adı Garri Kimovich Kasparov, 13 Nisan 1963 şimdi Bakü, Sovyetler Birliği doğumludur. Kasparov, 22 yaşında en genç dünya satranç şampiyonu oldu.Kasparov’u yenilmek için Deep Blue yapıldı .

Kasparov bir Yahudi baba ve bir Ermeni anne tarafından doğuruldu . 6 yaşında satranç oynamaya başladı, 13 yaşında Sovyet gençlik şampiyonu oldu ve 1979’da 16 yaşındayken ilk uluslararası turnuvasını kazandı. Kasparov, 1980’de uluslararası bir grandmaster’da yer aldı. 1973-1978 yılları arasında eski dünya şampiyonu Mikhail Botvinnik ile çalıştı.

Kasparov, önce dünya şampiyonu olan Anatoly Karpov’a meydan okudu. Kasparov, ilk dokuz maçın dördünü kaybetti ancak savunmacı bir tutum benimsedi ve şampiyonla olağanüstü uzun bir oyun oynadı. Kasparov tükenmiş Karpov’dan üç maç kazandıktan sonra, FIDE (Uluslararası Santranç federasyonu) 48 maçtan sonra seriyi durdurdu. Bu karar Kasparov tarafından protesto edildi. 1985’deki iki oyuncunun rövanşında Kasparov, Karpov’u 24 oyunluk seride ağır bir şekilde mağlup etti ve oyunlar tarihindeki en genç resmi şampiyon oldu.

1993’te Kasparov ve İngiliz Nigel Short, FIDE’den ayrıldı ve rakip bir organizasyon kurdu;Profesyonel Santranç Derneği(PCA). Buna karşılık FIDE, Kasparov’tan dünya şampiyonu ünvanını aldı ve PCA dünya şampiyonu olmak için aynı yıl Short’ı mağlup etti. PCA 1996 yılında dağıldı.

1996’da Kasparov güçlü bir rakibi yendi. IBM’in özel olarak oluşturulduğu satranç bilgisayarı olarak bilinen ve Deep Blue’yu dünya çapında dikkat çeken bir maçta yendi . Kasparov ve Deep Blue programcıları ekibi 1997’de tekrar bir rövanş yapmaya karar verdiler. Deep Blue’nun donanımı iyileştirildi ve bilgisayar galip geldi. Kasparov, altı maçlık  serinin son maçında 19. hamleden sonra kaybetti ve kazanan Deep Blue’ya oldu. 2000 yılında Kasparov, Vladimir Kramlik arasındaki 16 serilik şampiyonluk maçını kaybetti.

Kasparov 2005 yılında emekli oldu . My Great isimli çok beğenilen bir dizi kitap yazdı.;  Kasparov, emekliliğini takiben, gösteri maçlarına katılmaya ve satrançta aktif olan diğer oyunculara antrenörlük yapmaya devam etmektedir.

Kasparov, 2005 yılında  Birleşik Sivil Cephe hareketi ile Putin’e rakip oldu. 2007 yılında, Kasparov ve diğer katılımcılar  protesto gösterisi sırasında tutuklandı. Putin’i açık sözlerle eleştirmeye  devam etti. 2015’te Kış Geleceği adlı kitabı yazdı. 2014’te Hırvat vatandaşı oldu.

 

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here