Şükrü Kaya Kimdir ?

0

Tek Parti döneminde uzun süre milletvekilliği ve bakanlık yaptı. İçişleri bakanı iken yapılan seçimlerde kendi partisinin seçimi kazanması için her yola başvurdu. Bakanlığı boyunca muhalefete göz açtırmadı. Uyguladığı baskı Meclis gündemine getirilerek sert eleştirilere konu oldu. Başta Bediüzzam olmak üzere, mütedeyyin insanlar aleyhine kararlar aldırmak için mahkemelere müdahale edecek kadar baskı kurma yoluna gitti.
Kaya, 1883 yılında İstanköy Adasında doğdu. Midilli İdadisini bitirdikten sonra Galatasaray Lisesi’ne girdi. Daha sonra Paris’e giderek Hukuk Fakültesini okudu. Yurda döndükten sonra Dışişleri Bakanlığında çalışmaya başladı. Kısa bir süre sonra İçişleri Bakanlığına geçerek Mülkiye Müfettişliği görevinde bulundu. Balkan Savaşı sonrasında Bulgarlarla oluşturulan Mübadele Komisyonunda görev aldı. 1916 yılında İskan-ı Muhacirin ve Aşayir Müdürlüğüne atandıysa da bu görevi kısa sürdü.
Bir süre Anadolu ve Irak’ta Mülkiye Müfettişliği yaptıktan sonra görevinden istifa etti. Akabinde İzmir’e giderek burada ve Buca’da öğretmenlik yaptı. Mondros Mütarekesinden sonra, işgallere karşı kurulan İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyetine girdi. Bir ara tutuklanarak İstanbul’a ve bilahare Malta’ya sürüldü. Kısa bir sürgün hayatından sonra yurda döndü. Lozan görüşmeleri sırasında danışmanlık yaptı.
Kaya, 1923-27 yıllarında İzmir Belediye Başkanlığı yaptı. Akabinde Muğla milletvekili olarak meclise girdi. Bu tarihten itibaren uzun süre muhtelif bakanlıklarda bulundu. İsmet İnönü, Fethi Okyar ve Celal Bayar tarafından kurulan hükümetlerde bakan olarak yer aldı. Tarım, Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarında bulundu. Bunların dışında1936-38 yıllarında Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği de yaptı.
Kaya, İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanı olmasına karşı çıkınca, siyasi hayatı kararmaya başladı ve 1939 seçimlerinde aday bile gösterilmedi. Bu tarihten itibaren siyasi hayatı sona erdi. Siyasi hayatının yanında yazarlık ile de ilgilenen Şükrü Kaya 1959 yılında İstanbul’da öldü.

ŞÜKRÜ KAYA’NIN LOZAN TEMSİLCİLİĞİ:
Türk Kurtuluş Savaşı’nın sonunda Şükrü Kaya, Kasım 1922-Temmuz 1923 tarihleri arasında gerçekleştirilen Lozan Barış Konferansı’na üye olarak katılmıştır. Şükrü Kaya, Lozan Konferansı’nda vakıfların ve çeşitli gruplara ait olan malların ilerde sorun yaratacağını savunmuştur. Zorunlu mübadele uygulanacak bölgelerde bulunan ve mübadele uygulanmayacak bölgelerde yerleşmiş toplulukların (cemaatlerin) din ya da hayır kurumlarına ait malların da tasfiye edileceğini ileri sürmüştür. Kaya, Lozan Konferansı’n da belli konular üzerinde durarak Türkiye’nin çıkarlarını korumuştur.

ŞÜKRÜ KAYA’NIN DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI DÖNEMİ:
Şükrü Kaya, Fethi Okyar’ın Başbakanlığı’nda kurulan hükümette, 22 Kasım 1924-3 Mart 1925 tarihleri arasında Dışişleri Bakanlığı yapmıştır. Şükrü Kaya’nın, Dışişleri Bakanlığı sırasında, Türkiye’nin Kurtuluş Savaşı yıllarına ve sonrasına dair çeşitli sorunlarla direkt ilgili olduğu siyasi faaliyetleri oldukça fazlaydı. Şükrü Bey, Fransızların Adana işgalinin yarattığı sorunlar, Irak Sınırı Meselesi ve Musul ve Kerkük’ün geleceği ve özellikle de Yunanistan ile ilgili sorunlarla sık sık muhattap olmuştur.


ŞÜKRÜ KAYA’NIN ESERLERİ:
Daniel De Foe’dan Robinson Crouse(1923) , Henri Berau’dan Şişko (1924), Charles Rist ve Charles Gide’den Günümüze kadar iktisadi Mezhepler Tarihi (1927), Bukley’den Eski Yunan Masalları ve Mathiez’den Fransız İhtilali (1950) adlı eserleri dilimize çevirdi. Cumhuriyet Gazetesi’nde makaleler yazan Şükrü Kaya’nın 1927-1937 yılları arasındaki konuşmaları ve yazıları da kitap olarak yayımlandı.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here