Sosyal Fobi Nedir? Belirtileri Nelerdir?

0

Nedir bu Sosyal ?

Günümüz dünyasının en büyük akıl sağlığı problemlerinden birisi olan bu Sosyal Fobi dediğimiz şey bir tür yani endişe ve kaygı bozukluğudur. Sosyal anksiyete olarak da bilinen bu rahatsızlık diğer insanlarla etkileşimi de kapsayan sosyal bir durumdur.

Genel olarak tanımlamak istersek eğer: Başkaları tarafından eleştirilme, başkalarının yanında rezil olma, utanç verici anlar yaşamaktan endişe etme ve bu sebeple sosyal ortamlara girmekten çekince duyma, ayrıca insanlarla iletişim kurma konusunda korku yaşama gibi durumların sosyal anksiyete olduğunu söyleyebiliriz.

Genelde çocukluk-ergenlik döneminde sosyal fobi belirtileri ortaya çıkmaya başlamaktadır. Tedavi başvurularının genel yaş aralığı 18-30 yaş aralığıdır. Kadınlarda biraz daha fazla görüldüğü de belirtilmektedir.

Sosyal fobi denilen bu rahatsızlık bilinen utangaçlık durumundan farklı olarak bireylerin işlevselliğini belirgin şekillerde etkilemektedir. Bu sebeple çocukken “utangaç” olarak tanımlanan her çocuğun yetişkinlik dönemlerinde sosyal fobik davranışlar sergilediklerini söylemek pek de olmaz.

Sosyal kaygıları olan insanlar başkaları tarafından genellikle utangaç, sessiz, çekingen, içine kapalı, duygularını pek dışa vuramayan, samimiyetsiz, gergin, soğuk ve ilgisiz gibi görülürler.

Çelişkili bir biçimde sosyal kaygıları olan insanlar arkadaş edinmeyi, gruplara dahil olmayı ve sosyal etkileşimlerde yer almayı isterler. Fakat sosyal kaygıya sahip olmak, insanların yapmak istedikleri şeyleri yapabilmelerini engelliyor. Sosyal anksiyete sahibi insanlar samimi, açık ve sosyal olmak isterlerse de, korku ve endişe onları geride tutuyor.

Sosyal fobik olan kişilerin düşüncelerini incelediğimizde bazı ortak özellikler göze çarpmaktadır:

  • Kendilerini küçük görür ve kendileri hakkında küçümseyici ifadeler kullanırlar.
  • En mükemmel olmayı ve her zaman en mükemmeli yapmayı isterler. Bunun nedeni başkalarının bu sayede onları seveceği düşüncesinden meydana gelmektedir.
  • Kendi yaptıkları şeyleri değerlendirirken olumlu bakmaktan daha çok olumsuzluklarla uğraşırlar.
  • Sosyal ortamlardaki başarılarının ya da başarısızlıklarının nedenlerini yanlış algılarlar.
  • Genelde insan ilişkileri hakkındaki hatıraları olumsuzdur.
  • Yeteneklerini -özellikle sosyal konularda- küçümseme eğilimi içerisindedirler.
  • Sıkıntılı olayların yaşanma sıklığı konusunu abartılar ve genelikle kötümser bir bakış açıları vardır.
  • Sosyal ortamlarda başarılı olan insanların kendileri hakkında olumsuz fikirlere sahip oldukları düşüncelerine kapılırlar.
  • Küçük düşmekten ve rezil olmaktan korkarlar.
  • Başkaları tarafından heyecanlarının fark edileceğini ve bu yüzden küçümseneceklerini düşünürler.
  • İncinmemek, başkaları tarafından incitilmemek için her şeyi kontrol altına almaları gerektiğini düşünürler; ancak heyecanlarını dahi kontrol edemediklerinden kendilerini beğenmezler.

Sosyal fobiyi ve sosyal fobik kişilerin düşüncelerini daha iyi anlayabilmek için şöyle bir örneği inceleyebiliriz:

  • Aynı okulda öğrenim gördüğü karşı cinsinden hoşlanan bir genç bir gün hoşlandığı kişinin yanına sohbet edebilmek için yaklaşır. Yaklaşır; ancak o anda kendini oldukça güvensiz hisseder, yüzünün kızaracağını, konuşamayacağını, karşı cinsin onu istemeyeceğini düşünerek büyük bir gerginliğin içine düşer.
  • Reddedilme düşüncesinin ardından okul ortamında rezil olma korkusu meydana gelir. Heyecan, korku ve gerginlikle dolu geçen konuşma karışıklaşır ve kişi ne demek istediğini karşı tarafa anlatamaz. Bunu fark ettiğindeyse sıkıntısı daha da artar, terlemeye ve yüzü kızarmaya başlar. Bu durumda karşısınındaki kişinin duygularını anlayamadan da konuşma biter.
  • Belki de, karşısındaki kişinin de ona ilgisi vardır; fakat kişi bunu fark edememekle beraber bir daha konuşmaya cesaret bulamaz ve sürekli karşılaşmamak için kaçmaya başlar.

Sosyal Fobinin Nedenleri

Genlerimizin yanı sıra sosyal anksiyetenin en önemli nedeni çevresel risk faktörleridir. Genel olarak yaygın görülen bazı sebepleri şöyledir:

  • Çok eleştiren, kontrol meraklısı, katı veya fazla koruyucu bir aileyle ya da ebeveyn ile büyümek: Çocuklar kendileriyle yakından ilgilenen, bakımlarından birinci derecede sorumlu kişilerle düzgün bir bağ kuramadıkları zaman bu durum ilerleyen zamanlar için büyük bir risk oluşturmaktadır. Bu çocuklar stres yaratan durumlar karşısında kendilerini sakinleştirmeyi beceremezler. Fazla eleştirilen çocuklar başarısızlık korkusu geliştirirler.
  • Çocukluk dönemlerinde tartaklanmış, diğerleri tarafından dışlanmış ya da alay edilmiş olmak,
  • Aile içi anlaşmazlıklar,
  • Çocukken utangaç veya içe kapanık bir mizaca sahip olmak
  • Çocukken yeterince sosyalleşme gösterememiş ve uygun sosyal davranış biçimlerini kazanamamış olmak,
  • Cinsel tacize uğramak…

Sosyal Fobinin Tetikleyici Belirtileri

  • Yeni insanlarla tanıştırılmak
  • Alay edilmek
  • Eleştirilmek
  • İlgi odağı olmak
  • Bir şeyler yaparken ya da bir şeylerle uğraşırken başkaları tarafından izlenilmek, gözlenilmek
  • Resmî ya da halka açık durumlarda bir şeyler söylemek zorunda olmak
  • Otorite ya da yetki sahibi önemli insanlarla toplantı yapmak ya da buluşmak
  • Sosyal ortamlarda güvensiz hissetmek veya ortama ait hissetmemek
  • Kolay utanmak, bu sebeple kızarmak ve titremek
  • Başkalarıyla göz göze gelmek
  • Halka açık bir ortamda yazmak, konuşmak ve telefon görüşmesi yapmak

En bilinen ve belirgin olan bu faktörlerin dışında, sosyal anksiyete ile ortak olan başka faktörler de bulunmaktadır.

Tetikleyici faktörlerin dışında fiziksel, zihinsel ve davranışsal olmak üzere üç farklı şekilde ortaya çıkan belirtileri vardır:

a)Fiziksel Belirtiler:

  • Yüz kızarması
  • Terleme
  • Ağız kuruması
  • Kalp çarpıntısı
  • Nefes kesilmesi
  • Nefes darlığı
  • Titreme

gibi rahatsızlıklar…


b)Zihinsel Belirtiler:

Sevilmediğini ve güçsüz olduğunu ifade eden;

  • “Çirkinim”,
  • “Yetersizim”
  • “Mükemmel olmalıyım”,
  • Hata yapmamalıyım”,
  • “Kaygılı olduğumu belli etmemeliyim”,
  • “Rahat davranmalıyım”,
  • “Herkes beni beğenmeli”  

gibi düşünceler…


c)Davranışsal Belirtiler:

  • Korkulan ortama girmeme ve ortamı terk etme
  • Göz temasından kaçınma
  • İlgisiz şeyler düşünme
  • Hayallere dalma
  • Konuyu değiştirme
  • Alkol kullanma

gibi davranışlar…

Sosyal Fobisi olanlar genellikle kaygılarının yersiz ve mantıksız olduğunu, gerçeklere dayanmadığını bilirler. Buna rağmen kaygı his ve düşünceleri devam eder ve kronikleşir; yani sürekli hale gelir, azalma belirtileri göstermez.

Nasıl tedavi edilir?

Sosyal fobi belirtileri eğer altı aydan fazladır devam ediyorsa bir psikiyatr bu duruma sosyal fobi teşhisi koyacaktır. Eğer tedavi edilmezse yıllar yıllar boyu devam edebilen bir  rahatsızlıktır.

Genellikle psikoterapi, ilaç ya da her ikisiyle beraber tedavi edilebilir.

Psikoterapide kişinin sosyal durumlarda endişesini azaltmak için farklı yeni düşünce, davranış ve tepki yöntemleri edinmesi hedeflenir.

Sosyal Fobi ile Baş Etme Teknikleri

Sosyal fobi ilaç ve psikoterapi tedavi yöntemleri ile tedavi edilebilir dedik; ancak kişinin kendi kendisine sosyal fobisiyle baş etmek ve belirtileri hafifletmek için uygulayabileceği bazı yöntemler de mevcuttur. Verilen bu yöntemleri uygularken size tavsiyemiz adım adım gitmenizdir. Örneğin kendinize küçük hedefler koymanız ve ilk önce daha az kaygıya yol açacak durumlarla kendinizi denemeniz daha çok tavsiye edilir.

Aşağıdakileri alıştırma olarak görüp, uygulamayı deneyebilirsiniz:

  • Yakın bir akrabanızla, arkadaşınızla ya da tanıdığınızla kalabalık bir yerde yemeye gidebilirsiniz.
  • Başkalarıyla göz temasında bulunarak selamlaşmayı ya da merhaba diyen ilk kişi olmayı deneyebilirsiniz.
  • Birine iltifat etmeyi deneyebilirsiniz.
  • Bir mağazaya girdiğinizde satış görevlisinden yardım istemek de yardımcı olur.
  • Bir yabancıya adres sormak da işe yarar.
  • Başkalarına ilgi gösterebilirsiniz: Onlara işleri, çocukları, hobileri, seyahatleri gibi pek çok basit konular hakkında  sorular sorabilirsiniz.
  • Program yapmak için bir arkadaşınızı arayabilirsiniz.
  • Hoşunuza giden bir konu hakkındaki bir gönüllü grubuna ya da kursa katılabilirsiniz. Böylece sevdiğiniz bir konuya odaklandığınız sırada, küçük bir grupta başkalarıyla iletişim kurmayı deneyebilirsiniz.

Sosyal Fobi Nasıl Yenilir?

İlk başta endişeli bir ruh hali içerisindeyken sosyalleşmek zor gelecektir. Yine de ne kadar zor gelirse gelsin, kaygıya neden olan, tetikleyici olduğunu bildiğiniz sosyal durumlardan kaçmamanız gerekir. Bu tip durumlarla yüz yüze geldikçe, onlarla başa çıkma yetenekleriniz de gelişecek ve güçlenecektir.

Ancak gerçekleştirmek için başlangıçta küçük hedefler koymanız gerektiğini unutmayın:

  • İnsanlarla sohbet etmek için ön hazırlık yapın. Örneğin hakkında konuşabileceğiniz konularınız olması için gazete veya haber sitelerini okuyabilirsiniz.
  • Bir sohbeti devam ettirme sorumluluğunun hepsini üstlenmeyin. Sessiz kalmak hakkınız, diğer insanlar sohbeti sürdüreceklerdir.
  • Kendinizde hoşunuza giden özelliklerinize odaklanın.
  • Yoga, meditasyon benzeri gevşeme tekniklerini, nefes alma, stres atma egzersizlerini öğrenin, uygulayın.
  • Gerçekçi hedefler belirleyin. İlk günden hedefiniz bir dolu insan önünde konuşmak olmamalı.
  • Sizi kaygılandıran utanç dolu anların ne sıklıkta yaşandığına bakın. Yazdığınız kötü senaryoların genellikle gerçekleşmediğini göreceksinizdir.
  • Sizi utandıran bir durum olduğunda bu duygunun geçeceğini ve o zamana dek bu duygunun üstesinden gelebileceğinizi hatırlayın.
  • Alkol ve uyuşturucu gibi size cesaret verdiğini düşündüğünüz, zararlı ve yapan maddeleri sakın sosyal fobiyle başa çıkma yolu olarak kullanmayın. Sorunlarınıza yenilerini eklemekten fazlasını elde edemezsiniz.

Sosyal Fobi Yaşadığını Düşünenler İçin Bazı Sorular:

  • “Topluluk önünde bir konuşma yapmam gerektiğinde yüzüm kızaracakmış gibi geliyor.”
  • “Başkalarının olduğu bir ortamda yazı yazmam gerektiği zaman ellerimde terleme ve titreme oluyor.”
  • “Tanımadığım veya az tanıdığım birisi bana soru sorduğunda cevap vermeyecekmişim gibi hissediyorum, bu nedenle sıkıntı yaşıyorum.”
  • “Minibüsteyken ineceğim durağa yaklaştığım vakit “İnecek var!” demekte zorlanıyorum, sanki sesim titriyor gibi geliyor.”
  • “Başkalarının yanında yemek yerken boğulacakmış gibi oluyorum.”
  • “Umumi bir tuvalete gitmeye çekiniyorum.”
  • “Bir ortama girdiğim zaman herkesin dönüp bana bakacağını sanarak çok heyecanlanıyorum.”
  • “Sosyal toplantılara katılmaktan çok rahatsız oluyorum, katılmamak için kimi zaman bahaneler uydurmak zorunda kalıyorum.”
  • “Bazen konuşurken söyleyecek söz bulamıyor, aptalca veya saçma şeyler söyleyeceğimi düşünüp susmayı tercih ediyorum.”

Yukarıdakilere veya onlara benzeyen cümleler size tanıdık geliyor ise ve tam da beni anlatıyor diye düşünüyorsanız “sosyal fobi“yaşıyor olabilirsiniz.

Sosyal Fobi Testi

Elif Çivici

Elif Çivici

Yeditepe Üniversitesi - VCD
Elif Çivici

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web sitemizden yazı kopyalayıp, başka platformlarda yayınlamak telif suçu kapsamında cezalandırılacaktır. Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here