Soğuk Savaş Dönemi

0
175
Soğuk Savaş Dönemi
Soğuk Savaş Dönemi

SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ (1947 – 1991)

 

Bu savaş, 20. yüzyılın yarısına kadar Amerika ve Sovyet Rusya arasında yaklaşık 40 yıl sürmüştür.

İlk defa bu terimi ABD’li Bernard Baruch kullanmıştır.

SSCB liderliğinde “Doğu Bloğu”, ABD liderliğinde “Batı Bloğu” oluşmuş ve 1945’den 1991’e kadar SSCB liderliğindeki Doğu Bloğu ile ABD liderliğindeki Batı Bloğu arasındaki bu gerginlik dönemine “Soğuk Savaş Dönemi” denir.

 II. Dünya Savaşı’ndan sonra Fransa ve İngiltere’nin yıpranmasıyla, ABD ve SSCB üstün güç olarak hızlıca silahlanmış ve tehdit edici bir hakimiyet kurmuştur.

Soğuk Savaş, II. Dünya Savaşı’ndan SSCB’nin yıkılışına kadar devam eden ve SSCB ve ABD liderliğindeki Doğu-Batı Bloklarında görülen çatışmazlık; siyasi, ekonomik, bilimsel ve birçok konudaki anlaşmazlıktır.

– II. Dünya Savaşı’ndan sonra SSCB’nin, Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa’daki etkisi artmış ve buradaki ülkeleri kendi himayesi altına almıştır. ABD ve İngiltere bu durumdan korkmuş ve Batı Avrupa’da ve başka yerlerde Sovyet yanlısı komünist partilerin iktidara gelmemesi için çeşitli faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu gelişmeler iki taraf için karşılıklı ittifakların ortaya çıkmasına -NATO 1949, Varşova Paktı 1955-  gibi gerginliğin giderek büyümesine neden olmuştur.

– Soğuk Savaş Dönemi’nde Afrika ve Asya’da bulunan birçok sömürge bağımsızlığını ilan etmiş ve bu ülkelerin bazılarının  -Hindistan, Mısır, Yugoslavya-  önderliğinde “Bağımsızlar” adı verilen Doğu-Batı blokları dışında üçüncü bir güç doğmuştur.

1940-1980 yılları arasında büyük düşmanlıklar yaşanmıştır.

–  Soğuk Savaş Dönemi, II. Dünya Savaşı gibi derin etkiler yarattığı için 3.Dünya Savaşı olarak görülmüştür.

SOĞUK SAVAŞIN NEDENLERİ

Sovyetler Birliği komünizmi tüm dünyaya yaymak ister ve böylece Amerika demokrasiyi daha fazla savunur.

– Atom bombasının Amerika tarafından üretilmesi Sovyetleri’n korkmasına ve önlemler almasına sebep olmuştur.

– Her iki ülke de kitle imha silahlarıyla yapılabilecek saldırılardan korkmuşlardır.

– Sovyetler Birliği Doğu Avrupa’yı kontrol etmeye başlamıştır.

– ABD başkanının Joseph Stalin’den hoşlanmaması.

– Almanya’yı işgal eden Sovyetler’den Amerika rahatsız olmuştur.

– Sovyetler Birliğinin, Amerika’nın Batı Avrupa’yı saldırımasıyla bir üs olarak kullanacak olmasından korkmasıdır.

– ABD’nin Truman Doktrinini ve Marshall Planını uygulamaya koyması.

– Batı Bloğunda NATO, Doğu Bloğunda ise Varşova’nın kurulmuş olması.

 


Soğuk Savaşa Neden Olan Gelişmeler

1. Yüzdeler Antlaşması (Ekim 1944)

– Bu antlaşma Churchill ve Stalin arasında 1944 Ekim’de olmuş ve amacı Doğu Avrupa’da etki alanlarının kesin olarak belirlenmesiyle anlaşmayla İngiltere ve Rusya Doğu Avrupa’da sahip olacakları üstünlüğü yüzdelerle belirlemişlerdir. Macaristan’da İngiltere %50, Sovyetler %50, Bulgaristan’da %25, %75; Romanya %10, %90; Yugoslavya’da %50, %50; Yunanistan’da %90, %10, Churchill’in anılarından yazdıklarında anlaşıldığına göre, bu anlaşma o andaki savaş durumu düzenlemesiydi.
– Savaş sonrası bu gelişmeler, Avrupa’nın, komünizmin kıtada çökmesine ve bölünmesine neden olmuştur.
Bu kararlar, Batı’nın Doğu Avrupa’daki gücünün ve bölgedeki Sovyet üstünlüğünün önemli bir göstergesidir.

2. Berlin Buhranı (1961–1989)

– Berlin Duvarı, Sovyet etkisi altındaki Doğu Almanya’dan ABD etkisindeki Batı Almanya’ya kaçışı engellemek için oluşturulmuştur.

3. Nükleer Silahlanma

ABD’nin 1945’de ilk kez nükleer silahı geliştirmesi ve 1949 yılında SSCB’nin nükleer denemelerinin ardından ilk atom bombasını kullanmasıyla patlak vermiştir. 1952 yılında ABD’nin 1953 yılında da SSCB’nin hidrojen bombasına  sahip olmasıyla iki güç arasında nükleer güç açısından bir denge oluşmuş, fakat ABD’nin SSCB’yi vurabilecek kısa ve orta menzilli füzelere sahip olmasıyla denge bozulmuştur. 1957 yılında SSCB’nin yapay uydu Sputnik’i uzaya  fırlatmasıyla denge tekrar sağlanmıştır. Bu dönemde savaştan ziyade karşılıklı nükleer caydırma durumuna bağlı olarak “Karşılıklı Yok olma” tehlikesinin yarattığı bir tür denge anlayışı Nükleer silahlanma yarışı, 1968 yılında ABD ve SSCB tarafından imzalanan ve 1970 yılında yürürlüğe giren “Nükleer Silahların Yayılması’nın Önlenmesi Anlaşması” ile son bulmuştur.

A- BATI BLOĞU                                     

– Truman Doktrini- Siyasi                    

– Marshall Planı- Ekonomi                

– NATO- Askeri                                  

– Batı Avrupa Birliği                            

– SEATO- Manila Paktı       

 

B- DOĞU BLOĞU 

– Cominform- Siyasi

– COMECON- Ekonomi

– Molotov Planı

– Varşova Paktı

– Demir Perde Ülkeleri

TRUMAN DOKTRİNİ: 1947 yılında ABD Başkanı Harry Truman tarafından Sovyet tehdidine karşı hazırlanmış plandır. ABD, bununla birlikte komünizm tehditindeki devletlere mali ve askeri yardımda bulunacağını açıklamıştır.
ABD’nin batı dünyasının liderliğini üstlenmek amacıyla yaptığı ilk girişimdir.

MARSHALL PLANI: II. Dünya Savaşı’ndan sonra 1947’de önerilen ve 1948-1951 yılları arasında yürürlüğe konmuş ABD kaynaklı, antikomünist hedefleri olan bir ekonomik yardım paketidir. Bu plan sayesinde 16 ülke ABD’den ekonomik  yardım almıştır.Avrupa’nın iktisadi, sosyal ve siyasal sorunlarını çözmek amacıyla oluşturulmuştur. Bu plan Avrupa ülkelerine Amerikan malı malzeme ve makine yardımını kapsıyordu.

NATO (Kuzey Atlantik Paktı): Uluslararası askeri ittifak örgütüdür. Amacı Sovyet yayılmacılığını durdurmaktır.1949’da İngiltere, Fransa, Belçika, Hollanda, İtalya, Danimarka, İzlanda, Norveç, Portekiz, Lüksemburg, Kanada ve ABD tarafından kurulmuş olup, Türkiye ise 1952’de pakta üye olmuştur.

BATI AVRUPA BİRLİĞİ(BAB): NATO’nun kuruluşu öncesinde, güvenlik alanında Avrupa hükümetler arası
işbirliğini geliştirmek amacıyla 17 Mart 1948’de Brüksel Antlaşması ile kurulmuştur.

SEATO-Manila Paktı: Güneydoğu Asya’yı başta Çin olmak üzere komünizme karşı güçlü hale getirmek amacıyla kurulmuştur.

COMİNFORM: Amerika’nın Truman Doktrini ve Marshall Planlarının karşısında, Sovyet Rusya, Bulgaristan, Romanya gibi parti liderlerinin birleşmesiyle kurulmuştur. Amacı SSCB’nin savunmak ve emperyalizmle mücadele etmektir.

COMECON: Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi, sosyalist ülkeler arasında ekonomik dayanışmayı sağlamak amacıyla kurulmuştur.

MOLOTOV PLANI: SSCB tarafından ABD’nin Marshall Planı’na karşı oluşturulmuştur ve Demir Perde ülkelerine yapılan ekonomik yardım planıdır.

VARŞOVA PAKTI: NATO’nun kurulmasına karşılık Doğu Bloku ülkelerini savunma ve iş birliği amacına yönelik
olarak 14 Mayıs 1955 yılında Varşova Paktı oluşturulmuştur.

DEMİR PERDE ÜLKELERİ: Doğu Bloğu, Sovyet Bloğu veya Demir Perde, Sovyet Birliğinin Doğu ve Avrupa’daki müttefiklerini tanımlar.

      SOĞUK SAVAŞ ÇATIŞMALARI

1- Kore Savaşı (1950- 1953)

– Komutanı Tuğgeneral Tahsin Yazıcı’dır.

– 5 bin asker gönderilmiştir.

– Türkiye, Kore Savaşı’na asker göndermesi üzerine 1952 yılında NATO’ya alınmıştır.

– Kore Savaşı 27 Temmuz 1953’te imzalanan Panmunjon Anlaşması ile sona ermiştir.

2- Hindistan ve Pakistan’ın Kuruluşu

– Hindistan, Mahatma Gandi tarafından kurulmuştur.

– Pakistan ise Muhammet Ali Cinnah tarafından kurulmuştur.

– Bu iki ülke arasındaki savaşın sebebi ise ”Keşmir” sorunu olarak bilinmektedir.
* Keşmir sorunu: 1948’de Pakistan ve Hindistan arasındaki Keşmir bölgesindeki çıkar çatışmaları; bu bölgenin yeraltı
zenginliği ve verimli topraklara sahip olması Hindistan ve Pakistan tarafından paylaşılamamıştır.

3- İsrail Devletinin Kuruluşu

– ABD, İsrail’i tanıyan ilk ülkedir. İlk Müslüman ülke ise Türkiye’dir. İlk Arap Devlet ise Mısır’dır.

– 1948, 1956, 1967 ve 1973 yıllarında Arap- İsrail savaşları meydana gelmiştir.

– Süveyş Kanalının milli sayılmasıyla İsrail Mısır’a karşı savaşmıştır.

SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE TÜRKİYE

– 1946 yılında Milli Kalkınma Partisi, Nuri Demirağ tarafından kurulmuştur.

– Türkiye’nin ilk muhalefet partisi Demokrat Parti kurulmuştur. Genel başkanı Celal Bayar’dır.
Kurucuları içinde Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuad Köprülü yer almaktadır.

– 1946 seçimlerini yine CHP kazandı. (-Açık oy gizli sayım.)

– Türkiye, 1946 yılında ilk kez çok partili hayata geçmiştir.

– Türkiye, 1958’de Uluslararası Para Fonu olan IMF’den ilk defa dış borç almıştır.

Adnan Menderes Dönemi

– Halk evleri kapatılmıştır.

– ODTÜ ve Atatürk Üniversiteleri açılmıştır.

– Ekonomide kalkınma sağlanmıştır.

– İşçiye grev hakkı tanınmıştır.

– Ezan Türkçeden aslına çevrilmiştir.

– Kıbrıs sorunu patlak vermiştir.

– 6-7 Eylül olayları çıkmıştır.

– Atatürk Koruma Kanunu oluşturulmuştur.

– 1960 yılında Darbe olmuş ve Celal Bayar, Adnan Menderes, Fatih Rüştü Zorlu hakkında idam kararı alınmıştır.

– 1961 Anayasası oluşturulmuş ve yeni Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel seçilmiştir.

Balkan Paktı (1953)

– Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında yapılmıştır.

Bağdat Paktı (1955)

– Türkiye, İngiltere, Pakistan, İran ve Irak arasında yapılmıştır.

– Merkezi Ankara’dır.

SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE DÜNYADAKİ GELİŞMELER

* Nüfus artışı ve göçler yaşanmış, büyük aileler yok olmuştur.

* Modern şehirler kurulup, toplu konutlar ve gökdelenler gelişmiştir.

* Hava ulaşımı gelişmiştir.

* Orduya önem verilmiş, bu yüzden askeri harcamalar artmıştır.

* Kadınlar ekonomik hayata atılmıştır.

* ABD’de ”Rock and Roll müziği ortaya çıkmış ve Elwis Presley dünyaca tanınmıştır.

* ”Eniac” adlı ilk bilgisayar Amerika’da icat edilmiştir.

* SSCB 1957 yılında ”Sputnik” adıyla ilk uzay uydusunu uzaya göndermiştir.

* 1954’te ABD tarafından ilk nükleer denizaltı yapılmıştır.

* James D. Watson 1953’te DNA’nın yapısı çözmüştür.

* 1954 yılında çocuk felci aşısı geliştirildi.

* ABD NASA (Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi) kuruldu (1958).

* 1955- 1956’da ilk kez UEFA Şampiyon Kulüpler Kupası düzenlendi.

– NEİL ARMSTRONG 1969 tarihinde Apollo 11 ile aya ilk ayak basan insan oldu.
Ay üzerinde yaptığı yürüyüşte ilk söylediği ve tarihe geçen cümle ise şudur: “ İnsan için küçük, insanlık için
dev bir adım.”

* Sovyet kozmonot Yuri Gagarin, ”Vastok I” adlı uzay aracı ile ilk kez dünyanın etrafında dolaşmıştır.

-Soğuk Savaş’ın bitimiyle komünizm dünya genelinde çöküş yaşamıştır.

Soğuk Savaşın kazananı yok denilse de, ciddi yaralar almış olmasına rağmen Amerika şüphesiz  soğuk savaşın kazananı olarak görülmektedir. Günümüzde Sovyetler Birliğinin rolünü üstlenen Rusya eski gücünü yakalamak  ve egemenlik sahasını genişletmek adına çalışmalar yapmaktadır. Eski dönemdeki kadar kendisini hissettirmese de Amerika ve Rusya arasında günümüzde de gizliden bir soğuk savaşın yürütüldüğünü söylemek yalan olmaz.

You may also like

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here