Sekiz Günlük Sadrazam ”Salih Hulusi Kezrak”

0

SALİH HULUSİ KEZRAK KİMDİR?

Osmanlı Amirallerinden Dilaver Paşa’nın oğlu, Osmanlı Devletinin son sadrazamlarından biri olan Salih Hulusi Kezrak Osmanlı devlet adamıdır. 2 Mart 1920 ile 5 Nisan 1920 tarihleri arasında 28 günlük sadrazamlık
görevi yapmıştır.

SALİH HULUSİ KEZRAK’IN HAYATI

Salih Hulusi Paşa, 1864 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası İstanbul Liman Reisi Dilaver Paşadır. Eğitimine Kuleli Idadisi, daha sonra 1885’te Harbiye Mektebi ve en son 1888 yılında Harp Akademisini bitirerek tamamladı. Bunun üzerine Kurmay Yüzbaşı oldu. Askeri eğitimini tamamlamak için ise 1891 yılında Almanya’ya gönderildi.

Almanya’daki eğitiminden sonra Harp Akademisi’ne tayin edilmiştir. 1897 yılındaki Osmanlı – Yunan harbine katılmıştır. Müşir Deli Fuad Paşa’nın kızı ile 1901 yılında evlenmiştir. Kayınpederi Deli Fuad Paşa 2. Abdülhamit’e karşı muhalif bir tutum göstermiştir. Bunun üzerine kayınpederi Şam’a ve kendisi Diyarbakır’a sürüldü. 2. Meşrutiyet’in ilanından sonra Genel Kurmay ikinci reisliğine getirilmiştir. Daha sonra rütbesi ferikiğe yükseltilmiştir ve Edirne’de bulunan 2.Ordu Komutanlığına atanmıştır.

2. Meşrutiyet’e karşı olan 31 Mart Olayı’nı bastırmaya giden Hareket Ordusunu desteklemiştir.

Ahmet Tevfik Paşa ve Hüseyin Hilmi Paşa’nın hükümetlerinde Harbiye, Hakkı Paşa hükümetinde ise Bahriye Nazırlığı yapmıştır. Daha sonra Nazırlık’tan ayrıldı ve 1901 yılında Ayan Meclisi üyeliğine atandı.

1.Balkan savaşından sonra Londra Konferansı yapıldı ve Salih Hulusi Paşa delege olarak bu konferansa katıldı.
Mondros Mütakeresi imzalandığında Salih Paşa, karısını tedavi etmek için İsviçre’de bulunuyordu.

Milli Mücadeleyi desteklemek için 1921 yılında Fransa ve İtalya ole gizli temaslarda bulunmuştur. Saltanatın kaldırılınca diğer hükümet üyeleri gibi o da istifa etmiştir.Cumhuriyet döneminde emekli olmuştur ve “Kezrak” soyadını 1934 yılında almıştır.

SALİH HULUSİ KEZRAK’IN SADRAZAMLIĞA

1914 yılında başlayan ve 4 yıl gibi uzunca bir süre devam eden Birinci Dünya Savaşı’nın kaybeden Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütakeresi’ni imzalamak zorunda kalmıştır. Mütakereden sonra Osmanlı yaşadığı sıkıntılar nedeniyle sürekli hükümet değişiklikleri yaşamıştır.
Salih Paşa’nın sadrazamlığının bittiği tarih olan 8 Mart 1920 yılına kadar Osmanlı toplamda 9 kabine değişikliği yaşamıştır.

Mütakerenin imzalanmasından sonra görevde bulunan Ali Rıza Paşa hükümeti iktidarda bulunduğu süre zarfında ara buluculuk yapmaya çalışmıştır İstanbul ile Anadolu ilişkileri arasında ve bu ilişkiler az daha olsa düzelmiştir.

İtilaf Devletleri’nin Kuvay-ı Milli ile Plan ilişkilerin kesilmesini ve Heyet-i Temsiliye taraftarı olan nazırların kabineden atılmasını istemesi üzerine, bunun beraberinde daha çok sorun getireceğini düşünen Ali Rıza Paşa istifa etmiştir.

Bu istifanın ardından yeni bir hükümet kurma sorunu ortaya çıkmıştır bir kez daha. Yeni hükümet kurma görevi Tevfik Paşa ‘ya sunulmuştur ama Tevfik Paşa sağlık sorunlarını öne sürerek teklifi kabul etmemiştir. Tevfik Paşa görevi kabul etmeyince Padişah görevi Salih Paşa’ya vermiştir.

Salih Paşa, ilk başta görevi istememiştir ancak Ali Fuat Türkgeldi’nin eğer görevi kabul etmezse, görevin Damat Ferit Paşa’ya verileceğini ve ülkenin durumunun daha kötü olacağını anlatması ise ikna olmuştur. Bunun üzerine görevi kabul eden Salih Paşa, 8 Mart 1920 tarihinde hükümeti kurdu. Salih Paşa Hükümeti’nde bulunan tüm nazırlar meclis dışından seçilmiştir. Hükümet, İtilaf Devletleri’nin isteği üzerine kurulmuş olmasına rağmen yeni kurulan hükümeti rahatsız etmeye ve meclise daha fazla baskı yapmaya başlamıştır.

Salih Paşa Hükümeti ile Heyet-i Temsiliye’nin ilişkileri gayet iyiydi. Çünkü daha önce Bahriye Nazırı olan Salih Paşa, Amasya görüşmelerine katılmıştır ve bu durum ilişkilerin iyi olmasında rol oynamıştır.

Ayrıca İtilaf Devletleri’nin Damat Ferit Paşa’yı desteklediğini ve çekilmesi halinde Ferit Paşa’nın iş başına geleceğini gayet iyi biliyordu Salih Paşa.

İtilaf Devletleri’nin yaptıkları sayesinde İstanbul’un işgalinin yakın olduğu biliniyordu ve sonunda beklenen oldu. 16 Mart 1920 tarihinde İtilaf Devletleri, İstanbul’u tamamen işgal etti.

İşgal zamanı tutuklanan birçok kişi 18 Mart tarihinde Malta’ya sürgün edildi. İstanbul’un işgali ve İtilaf Devletleri’nin baskısı altında ne yapacağını bilemeyen Salih Paşa artık düşmek için bir işaret beklemeye başladı. İşgalden 10 gün sonra Padişah, Tevfik Paşa dan yeni hükümet kurmasını istedi ama Paşa bu isteği tekrar kabul etmedi. Salih Paşa hemen istifa etmese de bu duruma daha dayanamamıştır ve 4 Nisan 1920 tarihinde istifasını vermiştir. Ertesi gün hemen 5 Nisan 1920 tarihinde Damat Ferit Paşa yeni kabine kurma görevini üstlenmiştir.

Salih Paşa göreve getirildiği zaman hükümetin kalıcı olmayacağının farkındaydı. Çünkü yeni hükümet kurulduktan 8 gün sonra İstanbul işgal edilmiştir. Görevini layıkıyla yerine getirmeye çalışsa da İtilaf Devleti’nin yaptığı baskılar onu çaresiz bırakmıştır.

Ne kadar kısa ömürlü bir hükümet olsa da, Salih Paşa, Büyük Millet Meclisi’nin açılma sürecinde büyük bir rol oynamıştır.

Salih Hulusi Kezrak, 25 Kasım 1939 tarihinde İstanbul’da vefat etmiştir.

Elif Sevik

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here