Osmanlı’da Darbeler

1
79

İlk ihtilal: Yavuz Sultan Selimin tahtı ilhakı

24 Nisan 1512′de Yavuz Sultan Selim babasının yaşlılığını ve Şah İsmail’in Doğu’daki tehlikeli hareketlerine cevap vermemesini sebep göstererek tahtta hak iddiasında bulundu. Diğer kardeşlerinden Şehzade Korkut ve Şehzade Ahmet ikilisinden Şehzade Ahmed taht için daha hevesli olsa da yeniçeriler bu şehzadeyi korkak olarak nitelendiriyor ve onun devleti yönetemeyeceğini iddia ediyordu. Buna karşın Yavuz Sultan Selim merkezden habersiz ilk kez Safevi Devletine sefer yapan şehzade oldu.Devam eden süreçte yaşlılığı artan 2. Bayezid’e Selim yanlısı paşalar, yeniçerilerin istekleri kabul edilmezse kendilerinin öldürüleceğini ifade etti.Buna rağmen 2. Bayezid ölünceye kadar tahtı bırakmayacağı konusunda görüşünü beyan etmesine karşılık Yavuz Sultan selim’in yeniçerilerin güvenini topladığı kanaatindeydi ve 1. Selim’i İstanbul’a çağırdı.Yavuz Sultan Selim’e askerin başına geçmesi telkininde bulunan 2. Bayezid’e Selim, padişahın askerin başında sefere gitmesi halinde orduya hizmet edeceğini açıkladı. Yeniçerilerin desteğini alan 1. Selim babasından tahtı devraldı ve Osmanlı’da darbe yapan ilk şehzade olarak tarihe geçti. Babasının doğum yeri olan Dimetoka’ya sürgüne gönderilirken yolda ölmesi, zehirlenme si yönündeki şüpheleri artırmıştır.

Genç Osman’ın (2. Osman ) hal edilmesi;

Genellikle Osmanlı’nın kötüye giden son dönemlerinde padişahlar devleti tekrar kalkındırmak ve eski ihtişamlı günlerine döndürmek için çeşitli yenilik hareketlerine girişmişlerdir.Padişahların her yenilik hamlesinde önüne set olan,çıkarları sekmeye uğrayacağı için yenilik karşıtı tavır takınan çeşitli devlet memurları ve başta yeniçeriler olmak üzere asker kesimi olmuştur.Yenileşme hareketinin önü genelde ihtilal hareketleriyle kesilmekteydi. Bunlardan biri de Genç Osman’ın devrilip kardeşi Ahmet’in tahta çıkması üzerine hanedanın geride kalan tek erkek çocuğu olan sürekli öldürüleceği korkusuyla yaşayıp sonunda akli dengesini yitiren 1. Mustafa’dan sonra tahta 2. Osman geçti ve sert tavırları ile yeniçeri ve ulemanın tepkisini çekti.Buna binaen ordunun başında başkomutan olması ve hacca gitmeye karar vermesi 2. Osman’a karşı ulemanın ve yeniçerilerin nefretinin artması, sonunda isyana dönüştü.Askerlerin öncülüğünde başlatılan ve sonraki gün ulemanın da katılımıyla isyancılar sarayın kapısına dayandı. Ve böylelikle genç Osman’ın tahttan indirilmesi Osmanlı dönemindeki ikinci darbe girişimi oldu.

Kabakçı Mustafa İsyanı ve 3.Selim;

3. Selim ıslahatları zamanın gereklerine uygun bir şekilde yapma gayreti içindeydi Osmanlı’yı yeniden tesis edip Osmanlı’nın yeniden eski gücüne kavuşması içi çalışan 3. Selim,Nizam-ı cedid adı verilen askeri ,mali ,idari, mülki ,ticari ,sosyal ve siyasi bir çok yenilik yapmaya çalıştı. Bunlardan biri de Nizam-ı Cedid ordusudur. 3. Selim’in bu çıkışına karşılık yeniçerilerin tavrı sert olmuş ve Nizam-ı Cedid ordusunu hazmedememişler,Kabakçı Mustafa önderliğinde ayaklanmışlardır. Bunun sonucunda 3. Selim Nizam-ı Cedid ordusunu dağıtmak zorunda kalmış ve kendisi sarayda Şimşirlik adı verilen hücreye kapatılmıştır. 3. Selim’i tekrar tahta çıkarmak için Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa paşa 15.000’e yakın ordusuyla İstanbul’a gelirken, 3. Selim 4. Mustafa’nın emriyle boğdurulmuştur.

Abdülaziz’in düşürülmesi;

1870 ‘li yıllardan itibaren padişah Abdülaziz’e karşı yeni gelişen yönetim şekli ile ilgili muhalefet.şiddetini gün geçtikte artırdı. Mithat Paşa’nın önderliğinde yeni Osmanlıların başını çektiği grup meşruti yönetime geçilmesinı istiyordu.1876 yılındaki bir hareketlenmede Osmanlı Sadrazamları yönetimden uzaklaştırıldı.Bu girişimden sonra grubun üyelerinin çoğu önemli devletin önemli kademelerine yerleştirildiler.Abdülaziz akıl sağlığı yerinde olmadığına dayanılarak tahttan indirildi ve saraydaki tüm mal varlığına el konuldu muvaffak olunan darbe sonucunda 5. Murat tahta geçirildi.

31 Mart Ayaklanması ve 2. Abdülhamid’in hal edilmesi;

93 harbinden (Osmanlı- Rus Savaşı 1877- 1878) sonra Osmanlı yönetiminde 2. Abdülhamit tarafından uygulanan baskıcı yönetimi dönemin aydınlarını rahatsız ediyordu. 2. Abdülhamit’in 30 yıl süren denge politikasına bir de muhalefetin baskısı ekleniyordu. Abdülhamit içeride meşrutiyet taraftarları ile dışarıda ise emperyalistlere zekice politikalar uygulayarak 30 yıl yönetimde kaldı. 1909 yılında büyük bir ayaklanma ile karşı karşıya kalan 2. Abdülhamit ayaklanmayı bastırsa da takip eden süreçte 2. meşrutiyeti ilan etmek zorunda kaldı ve yerine 5. Mehmet Reşat geçirildi.

Bab-ı Ali baskını( 28 Ocak 1913 );

Osmanlı tarihindeki darbelerden biri de İttihat ve terakki önderlerinden Enver ve Talat Paşa tarafından gerçekleştirilen Bab-ı Âli Baskınıdır.Sadrazam Kamil Paşa hükümet’ini zorla istifaya zorlayan ihtilalciler 23 Ocak 1913’te hükümet’in çalışamaz hale gelmesine sebep oldu.Balkan Savaşları döneminde Kamil Paşa Hükümet’i başarısızlıkla suçlanmış Ve bunu fırsat olarak değerlendiren ittihatçılar iktidarı devirmek için kolladıkları fırsatı yakalamış oldular.Enver Bey’in gün içinde 14:30 itibari ile Bab-ı Ali’ye hareketi ile başlayan ihtilal saat 15:08’de Kamil Paşanın istifası ile son buldu.

İstanbul’un İşgali Ve TBMM’nin Yasallaşması;

19 Mayıs 1919 tarihinden itibaren Anadolu’da Mustafa Kemal idaresinde başlayan hareket İstanbul’un 16 Mart 1920 tarihinde işgal edilip pasif hale getirilmesi ile kurumsallaştı. Bu sürecin sonunda 20 Ocak 1921 anayasası kabul edilip TBMM Hükümetini meşru hale getirdi.Hazırlanan anayasada 1. ve 2. maddenin yönetimin doğrudan millete ait olduğunun belirtilmesi Osmanlı devleti için bir ihtilal niteliği taşımaktaydı.

Mustafa Özmen
En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

You may also like

Share

1 YORUM

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here