Ömer Hayyam, İranlı Matematikçi, Astronom, Şair ve Filozof

0

Ömer Hayyam (18 Mayıs 1048-4 Aralık 1131)

(18 Mayıs 1048) İran’ın Nişabur kentinde doğmuştur. Asıl adı GIyaseddin Ebu’l Feth Bin İbrahim El Hayyam’ dır. Babasının çadırcılık mesleğinden ötürü bu Soyadını almıştır. Yaşadığı dönem içerisinde bilginliğiyle ün kazanmıştır.
İranlı astronom, bilim adamı, şair, bilgin ve filozoftur. İran ve doğu edebiyatındaki rubai türünün kurucusu olmuştur. Batı ülkelerinin birçoğunda adına sivil toplum kuruluşları açılmış ve rubailerinin çevirileri yapılmıştır.
Matematik, fizik, astronomi ve tıp alanlarında birçok icadı ve önemli eseri bulunmaktadır. Doğunun yetiştirdiği en en büyük bilgin olarak kabul edilmiştir.

Matematik ,fizik, astronomi ve tıp gibi rasyonel ilimler dışında müzik ve şiirle de yakından ilgilenirdi.
İran’ın Selçuklular yönetiminde olduğu dönemde yaşamıştır. Döneminin hükümdarlarından, özellikle Selçuklu Sultanı Melikşah ve Karahanlı Şemsülmülk’ten büyük yakınlık görmüş. Saraylarına ve meclislerine sık sık konuk olmuştur.

Residüddin’in “Cami-üt-Tevarih” adlı eserinde anlattığına göre Nizamülmülk ve Hasan Sabbah, Ömer Hayyam ile okul arkadaşları ve yakın dosttular.
Nizamülmülk bilgisine çok güvendiği için kendisinden yardım talep etmiş ancak kendisi saray etrikalarından uzak olmayı tercih ettiği için bu teklifi kabul etmemiştir.
Genel bağlamda Ömer Hayyam’ın kendisinden önceki döneminin ve kendi çağının bilgisine sahip olduğunu, bu alanlarda derin tarşımalarda bulunduğu bilinmektedir.
Kendisinin fıkıh, ilahiyat, edebiyat, tarih, fizik ve astronomi okuttuğu yazılıdır. Bu alanlarda çeitli eserler kaleme almıştır.En büyük eseri Cebir Risalesi’ydi. Aynı zamanda matematikle yakından ilgiliydi. Bunun yanısıra, binom açılımını ve bu açılımdaki katsayıları da bulan ilk kişiydi.

Ömer Hayyam’ın edebiyat tarihindeki yerini belirleyen, sonraki yüzyıllarda da İslam dünyasının en büyük şairlerinden biri olarak anılmasına neden olan, yazdığı rubailerdi.İran ve doğu edebiyatında rubai türünün kurucusuydu. Rubailerini yazarken oldukça kolay anlaşılan, akıcı ve açık bir dil kullanırdı. Şiirlerinde gerçekçiydi. Yaşadıklarını ve gözlemlediklerini olduğu gibi dile getirirdi. Ona göre en şaşmaz ölçü akıl ve sağduyuydu. İnsanoğlu, gerçeğe ancak akıl yolu ile ulaşabilirdi. Zamanının haksızlıklarını konu edinirdi ve ince ve alaycı bir dille yererdi. Dörtlüklerinin konusunu aşk, şarap, dünya, insan hayatı ve yaşama sevinci gibi temaları kullanırdı. İnsan hayatının ana dokularına felsefi bir gözle bakmıştır.Eldeki kaynaklara göre yazdığı rubai sayısı 200’ü bulmaktadır.

Eserleri :

1.Ziyc-i Melikşahi. (Astronomi ve takvime dair, Melikşah’a ithaf edilmiştir)
2.Kitabün fi’l Burhan ül Sıhhat-ı Turuk ül Hind. (Geometriye dair)
3.Risaletün fi Berahin İl Cebr ve Mukabele. (Cebir ve denklemlere dair)
4.Müşkilat’ül Hisab. (Aritmetiğe dair)
5.İlm-i Külliyat (Genel prensiplere dair)
6.Newruzname (Takvim ve yılbaşı tespitine dair)
7.Risaletün fil İhtiyal li Marifet. (Altın ve gümüşten yapılmış bir cisimde altın ve gümüş miktarının bilinmesine dair. Almanya Gotha kütüphanesinde bir nüshası mevcuttur.)
8.Risaletün fi Şerhi ma Eşkele min Musaderat(Öklid’in bir probleminin çözülmesi metoduna dair, Hollanda Leiden kütüphanesinde bir nüshası vardır. F. Woepcke fransızcaya çevirmiştir.)
9.Risaletün fi Vücud (Felsefede ontoloji bahsine dair. Britanya kütüphanesinde bir nüshası mevcuttur.)
10.Muhtasarun fi’t Tabiiyat (Fizik İlmine dair)
11.Risaletün fi’l Kevn vet Teklif (Felsefeye dair)
12.Levazim’ül Emkine (Meskûn yerlerin iklimi ve hava değişikliklerine dair)
13.Fil Cevab Selaseti Mesâil ve fi Keşfil Hicab (Üç meseleye cevap ve alemde zıtlığın zorunlu olduğuna dair)
14.Mizan’ül Hikem (Pırlantalı eşyaların taşlarını çıkarmadan kıymetini bulmanın yöntemine dair)
15.Abdurrahman’el Neseviye Cevab (Hak Teâlâ’nın alemleri yaratmasının ve insanları ibadetle yükümlü kılmasının hikmetine dair)
16.Nizamülmülk (Arkadaşı olan vezirin biyografisi)
17.Eş’arı bil Arabiyye (Arabça rûbaileri)
18.Fil Mutayat (İlim prensipleri)

“Horasan’ın yıldızı; İran’ın ve Irak’ın dahisi, feylesofların prensi Ömer” şeklinde anıldı.

886 yıl önce bu gün (4 Aralık 1131)’de doğduğu yer olan Nişabur’da 83 yaşında iken hayata veda etmiştir.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here