Menemen Olayı İdamları

0

MENEMEN’DE NE OLMUŞTU?

Çok partili siyasal hayata geçiş döneminde Mustafa Kemal’in tavsiyesi üzerine Ali Fethi Okyar tarafından 12 Ağustos 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Faaliyetlerini sadece 99 gün sürdürebilen bu parti kısa sürede büyük destekçi kazanmasının ve bir ana muhalefet parti olarak yönetimi endişelendirmesi nedeniyle yine Ali Fethi Okyar tarafından 17 Aralık günü kendi kendini feshetti.

Bu gelişmelerden 5 gün sonra 23 Aralık’ta İzmir’in Menemen ilçesinde Nakşibendi tarikatına mensup bir grup insan, gerici bir ayaklanma başlattı. Olaylara müdahale etmesi için gönderilen, askerliğini yedek subay olarak yapmakta olan öğretmen Asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay, bir manga askerle birlikte olay yerine gönderildi. Kubilay, askerlerin yanından ayrılarak tek başına eylemcileri arasına girdi ve teslim olmaya ikna etmeye çalıştı. Bunun üzerine grup içerisinden birisi ateş açarak Kubilay’ı yaraladı ve askerler grup üzerine manevra fişekleri ile ateş açmaya başladı. Öldürücü etkisi olmayan bu mermilerin karşısında gericilerin ele başlarından olan Derviş Mehmet, kendisini ölümsüz olarak nitelendirip kutsal bir vazife ile görevlendirildiklerini ilan etmiştir. Daha sonra yaralı bir şekilde saklanan Kubilay, Derviş Mehmet ve arkadaşları tarafından bulunarak başı kesilir ve gövdesinden ayrılır. Kubilay’ın başını şeriatı simgeleyen yeşil bayrağa bir ip ile bağlayarak eylemlerine devam ederlerken Bekçi Hasan ve Bekçi Şevki gruba müdahale etmeye çalışır fakat ikisi de hayatlarını kaybederler.

 

SIKIYÖNETİM VE YARGILANMA SÜRECİ

Olay yerine gelen takviye ekiplerle grup arasında çıkan çatışma sonucu göstericilerden Derviş Mehmet de dahil bazıları öldü. Kaçmaya çalışan ele başlar ve eylemcilerin hepsi tutuklandı. 31 Aralık 1930 günü Menemen ilçesi ile Manisa ve Balıkesir’in merkez ilçelerinde 1 Ocak 1931’den itibaren 1 ay süre ile sıkıyönetim ilan edildi ve bir Divanı Harp kuruldu. Olayla ilgili hazırlanan iddianame 24 Ocak günü okundu ve 29 Ocak’ta mahkeme 36 (ölmüş olan bir sanık ile birlikte 37) kişinin idam edilmesine, 40 kişinin sorumsuzluğu nedeniyle salıverilmesine, 27 sanığın beraatine, 41 kişiye ise çeşitli hapis cezaları verilmesine hükmetti. Karar Meclis’in onayına sunulmasının ardından 6 idam hükümlüsünün küçük yaşta olması nedeniyle cezaları ağır hapse çevrildi. TBMM Adalet Divanı ayrıca daha sonradan 2 idam cezalısının cezalarını iki yıl hapse çevirdi.

 

İDAMLAR

İdam edilmek üzere Menemen’e getirilen 28 sanıktan 27’si 3 Şubat 1931 tarihinde idam edildi. Sanıklardan birisi ise idam sehpasına getirildiğinde kaçmayı başardı ve 2 hafta sonra tekrar yakalanarak ertesi gün idam edildi. Olayın, dönemin Nakşibendi tarikatının lideri Şeyh Esat ve yandaşları tarafından planlandığı ve Menemen’de uygulamaya konulduğu bilinmektedir. Menemen Olayı ile ilgili Mustafa Kemal ATATÜRK‘ün sözleri sinirli ve ağırdı;

“Bu ne haldir, mürteciler hükümet meydanında ordunun subayını din adına boğazlayabiliyorlar. Binlerce Menemenliden kimse çıkıp mani olmuyor, bilakis tekbirle teşvik ediliyorlar. Yunan idaresi altındayken
bu hainler neredeydiler? Onların namusunu ve dinini kurtaran ordunun
bir subayına reva gördükleri bu saldırının cezasını yalnız hain katiller değil, hepsi en ağır şekilde çekmelidir. Bu, Cumhuriyetin ve bizim başımızı kesmektir. Bundan bütün Menemen sorumludur.”

Follow me

Enes Aydos

Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği - Yazar/Çizer
Enes Aydos
Follow me

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here