İlk Türk Denizaltı

0

  Denizaltıcılık tarihimizin 5. Cumhuriyet Dönemi’nin ilk Subay-Astsubay-Er Denizaltı Kursları, 1926 yılında Divanhane’de, şimdiki Kuzey Deniz Saha Komutanlığı binasında açılmıştır. Daha sonra bu kurslar, Kasımpaşa’da Camialtı arkasındaki binaya alınmış, 5 nci kurstan itibaren tüm kurslar Türkiye’de verilmiş.

Bundan sonra “PREVEZE” ve “SAKIZ” Gambotları’nda verilen Denizaltı Kursları, 1936-1949 yılları arasında “ERKİN” Denizaltı Ana Gemisi’nde, 1949-1955 yılları arasında Heybeliada’da Denizaltı Ve Dalgıç Kurslar Müdürlüğü’nde verilmiş, 1955-1958 yılları arasında yeniden “ERKİN” Denizaltı Ana Gemisi’nde açılan Denizaltı Kursları, 1958 yılında “ERKİN”’de başlayan ve Denizaltı Gemileri Eğitim Merkezi’nde biten 34 ncü kurstan itibaren 17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelen Marmara Depremi’nden sonra yıkılan Denizaltı Eğitim Merkezi Komutanlığı binasında verilmeye başlanmıştı.

Cumhuriyet Dönemin’de ilk denizaltı alma teşebbüsü 1924 yılında yapılarak üç kişilik bir heyet Fransa Hollanda ve İsveç’e giderek gemileri tetkik etmiş ülkenin ticari ilişkileri de göz önünde tutularak Hollanda’dan denizaltı alınmasına karar verildi.

Denizaltı Filosu Karargahı, 1928-1960 ve 1967-1969yılları arasında Denizaltı Ana Gemileri’nde faaliyetini sürdürmüştür. Denizaltı Filosu Karargahı’nı da bünyesinde taşıyan Denizaltı Ana Gemileri; “AYDINREİS” Gambotu, “MUİN-İ ZAFER” Zırhlı Korveti, “SAKIZ” Gambotu, “MARMARA” gemisi, “SAKARYA” gemisi, “ERKİN” (Ex. “TRIER”) gemisi (27 Temmuz 1936-25 Kasım 1960) ve “ERKİN-2” (“M/V TRABZON”) gemisi (11 Ekim 1967-Ekim 1969)’dir.

1929 yılında İtalya ile yapılan anlaşma gereğince Trieste civarındaki Monfalcone Tezgahları’na sipariş edilen iki denizaltı gemisinden “SAKARYA” Hücum Denizaltı Gemisi; 740 ton suüstü, 970 ton sualtı, “DUMLUPINAR” Mayın Denizaltı Gemisi; 1016 ton suüstü, 1240 ton sualtı tonajında idi. 1931 yılında İtalyan bayrağı altında İtalyan personeli ve Türk nüve personeli ile Türkiye’ye gelen bu iki denizaltı gemimiz, 6 Kasım 1931 tarihinde Dolmabahçe önlerinde yapılan tören ile Donanma’ya katılmış, 1949 yılına kadar hizmette kalmış.

1935 yılında, Versailles Antlaşması gereğince denizaltı bulunduramayan Almanya’nın, denizaltıcılık stajlarını yapmaları için gönderdiği, içlerinde  Gv.Alb. Dönitz (Amiral Dönitz)’in de bulunduğu Denizaltıcı Subaylar, Erdek’de “II.İNÖNÜ” denizaltı gemisinde staj yapmış.

1936 yılına gelindiğin de, Alman Germania Werft Firması, İspanya-Cadiz’de Echevarriceta Tezgahları’nda İspanya için inşa edilmekte olan “E1” isimli denizaltıyı İspanyol iç harbi nedeniyle satışa çıkarmış, alınmasına karar verilen bu denizaltıya 29 Aralık 1936 tarihinde İspanya-Valencia’da Türk Sancağı çekilerek “GÜR” adı verilmişti. “GÜR”, Türk bayrağı altında Alman personel ve Türk nüve personeli ile Türkiye’ye gelmiş, 1949 yılına kadar hizmette kalmış.

Aynı yıl Alman Germania Werft Firması’na ikisi Alman Krupp Tersaneleri’nde, ikisi Taşkızak Tersanesi’nde inşa edilmek üzere 4 AY sınıfı denizaltı siparişi verilmiştir. İsimleri ulu önder Atatürk tarafından verilen bu gemilerden; 934 ton suüstü ve 1210 ton sualtı tonajında olan Hücum Denizaltıları “ATILAY” ve “YILDIRAY” Taşkızak Tersanesi’nde, aynı tonajda olan hücum denizaltısı “SALDIRAY” ile 1044 ton suüstü ve 1357 ton sualtı tonajında olan Mayın Denizaltısı “BATIRAY” Almanya’da inşa edilmiş ; “ATILAY”, 19 Mayıs 1939 tarihinde Haliç’de denize indirilmiş.

Almanya’da inşa edilen “SALDIRAY”, Alman bayrağı altında, harp öncesi siyasi gerginlik nedeniyle yeterli Alman personel bulunamadığından Türk personele de sorumlu görev verilerek Türkiye’ye getirilmiş ve 5 Haziran 1939 tarihinde Haliç’de yapılan tören ile Donanma’ya katılmış.

“YILDIRAY” ise 28 Ağustos 1939 tarihinde Haliç’de denize indirilmiş, ancak harbin başlaması üzerine Alman mühendislerin Türkiye’den ayrılması ve iki ana dizelinin henüz yurda gelmemesi nedeniyle inşası yarım kalmıştır. 1940 yılında Gölcük Tersanesi’ne getirilen ve dizelleri 1944 yılında gelen “YILDIRAY”, 15 Ocak 1946 tarihinde hizmete girebilmiştir. Denizaltıcılık tarihimizde, yeni ve inşaatı Türk işçisinin eliyle tamamlanmış ve hiçbir yabancı uzman olmadan tamamiyle Türk personel tarafından tecrübeleri yapılmış ilk denizaltı gemisi “YILDIRAY”’dır. Fakat ilk yerli denizaltı YILDIRAY (S 350) ile karıştırılmamalıdır, yapım itibariyle ik Trk denizaltısıdır.

Yine Almanya’da inşa edilen “BATIRAY”’a harp nedeniyle Almanya tarafından el konulmuş, “UA” ismi ile 20 Eylül 1939 tarihinde Alman Donanması’nda hizmete girerek II.Dünya Harbi’ne katılmış, Mayıs 1945 tarihinde Kiel Tersanesi’nde iken kendi kendini batırmıştır.

“ATILAY”, 14 Temmuz 1942 tarihinde Çanakkale Boğazı çıkışında mayına çarparak batmış, 6 Subay, 17 Astsubay ve 16 Er olmak üzere 39 denizaltıcı şehit olmuştur.  “SALDIRAY” ve “YILDIRAY” 1958 yılına kadar hizmetlerine devam etmişlerdir.

Daha sonra avunma Yardımı çerçevesinde, 1975 yılından itibaren Alman yapısı 1000 tonluk AY sınıfı (Type 209) denizaltıları alma kararıyla daha geniş boyutlara ulaşmıştır.

Almanya’da Howaltdswerke Deutsche Werft (HDW)Tersaneleri’nde inşa edilen “TCG ATILAY” (S 347), 29 Temmuz 1975, “TCG SALDIRAY” (S 348), 23 Ekim 1975 ve “TCG BATIRAY” (S 349), 20 Temmuz 1978 tarihlerinde Almanya’da; Gölcük Tersanesi’nde inşa edilen “TCG YILDIRAY” (S 350), 20 Temmuz 1979, “TCG DOĞANAY” (S 351), 16 Kasım 1984 ve “TCG DOLUNAY” (S 352), 21 Temmuz 1989 tarihlerinde Türkiye’de sancak çekme törenleri yapılarak Donanma’ya katılmışlardır.

“TCG YILDIRAY” (S 350), Gölcük Tersanesi’nde inşa edilen ilk Türk denizaltısı olarak tarihe geçmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri’nden alınan son iki gemi TANG sınıfı denizaltılardır. “TCG PİRİREİS” (S 343) (Ex. “USS TANG” (SS 563))’e 8 Şubat 1980 tarihinde New London’da, “TCG HIZIRREİS” (S 342) (Ex. “USS GUDGEON” (SS 564))’e 30 Eylül 1983 tarihinde San Diego’da yapılan devir teslim törenlerinde Türk sancağı çekilmiştir. Türk personel ile Türkiye’ye gelen her iki denizaltı gemimiz de halen hizmettedir.

1990’lı yıllarda TANG sınıfı denizaltılara, Gölcük ersanesi Komutanlığı’nca yapılan ilk Atış Kontrol Sistemi olan VATOS A/K Sistemi monte edilmiş, Şubat 1991 tarihinde ise Denizaltı Eğitim Merkezi Komutanlığı’nda “AY Sınıfı Denizaltı Simülatör” binası hizmete girmiştir.

 

AY sınıfı denizaltı gemilerinden çok daha gelişmiş olan ve güdümlü mermi (Sub Harpoon) atabilen 1400 tonluk 4 PREVEZE sınıfı denizaltı; “TCG PREVEZE” (S 353) 22 Mart 1994, “TCG SAKARYA” (S 354) 6 Ocak 1995, “TCG 18 MART” (S 355) 27 Ağustos 1997 ve “TCG ANAFARTALAR” (S 356) 12 Ekim 1998 tarihlerinde sancak çekme törenleri yapılarak Donanma’ya katılmışlar. Bu denizaltılarımız Gölcük Tersanesi’nde inşa edilmiştir ve sınıfının ilk gemileridir.

1975 yılından beri  deneyime sahip Gölcük Tersanesin’nde yapımı devam eden ve 2020’de tamamlanması planlaan Reis adlı denizaltının Ay Sınıfı Denizaltının yerini alması beklenmektedir.

Afra Gamze Hakkan

"Her bahar bir çiçekle başlar "
Afra Gamze Hakkan

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here