Halı Dokuma Sanatı

Halı Dokuma Sanatı

Geleneksel Türk El Sanatları yazımızda detayına giremediğimiz unutulmaya yüz tutmuş sanatlardan birisi olan Dokumacılık çok kıymetli eserler veren bir sanattır. Cam kenarında sevdiğini beklerken ellerinin ipliklerle dansını izleyebileceğiniz o genç kız, iki çocuğuna bakmak zorunda olan bir annenin bir gram uyku uyumadan kazanmaya çalıştığı emeğidir dokumacılık. Parmakların ipliğe olan aşkı, ipliğin iç içe geçerken ki hüznü; bir araya geldiğinde oluşturduğu bütünlüğün göz dolduran uyumudur dokumacılık. Şimdiler de kimsenin yüzüne bakmadığı ama aslında içinde ne hikayelerin saklandığı, ipliklerin arasında gözyaşlarının sessizce beklediği, 10 parmak iki elin emeği dokumacılık. Düğümlenmiş hikayelerin sessiz bekleyişlerini dillendirip; dokuma sanatının ne olduğunu öğrenelim birlikte.

Geleneksel Türk El Sanatları yazımızda detayına giremediğimiz unutulmaya yüz tutmuş sanatlardan birisi olan Dokumacılık çok kıymetli eserler veren bir sanattır. Cam kenarında sevdiğini beklerken ellerinin ipliklerle dansını izleyebileceğiniz o genç kız, iki çocuğuna bakmak zorunda olan bir annenin bir gram uyku uyumadan kazanmaya çalıştığı emeğidir dokumacılık. Parmakların ipliğe olan aşkı, ipliğin iç içe geçerken ki hüznü; bir araya geldiğinde oluşturduğu bütünlüğün göz dolduran uyumudur dokumacılık. Şimdiler de kimsenin yüzüne bakmadığı ama aslında içinde ne hikayelerin saklandığı, ipliklerin arasında gözyaşlarının sessizce beklediği, 10 parmak iki elin emeği dokumacılık. Düğümlenmiş hikayelerin sessiz bekleyişlerini dillendirip; dokuma sanatının ne olduğunu öğrenelim birlikte.


Halı Dokuma Sanatı Nedir?

Geleneksel Türk El Sanatları yazımızda detayına giremediğimiz unutulmaya yüz tutmuş sanatlardan birisi olan Dokumacılık çok kıymetli eserler veren bir sanattır. Cam kenarında sevdiğini beklerken ellerinin ipliklerle dansını izleyebileceğiniz o genç kız, iki çocuğuna bakmak zorunda olan bir annenin bir gram uyku uyumadan kazanmaya çalıştığı emeğidir dokumacılık. Parmakların ipliğe olan aşkı, ipliğin iç içe geçerken ki hüznü; bir araya geldiğinde oluşturduğu bütünlüğün göz dolduran uyumudur dokumacılık. Şimdiler de kimsenin yüzüne bakmadığı ama aslında içinde ne hikayelerin saklandığı, ipliklerin arasında gözyaşlarının sessizce beklediği, 10 parmak iki elin emeği dokumacılık. Düğümlenmiş hikayelerin sessiz bekleyişlerini dillendirip; dokuma sanatının ne olduğunu öğrenelim birlikte.

Halı dokumayı bir terim haline getirip bu terime bir tanım verirsek eğer; birden fazla katlanmış ve bükülmüş ipliklerin yan yana sıralanması (iç içe geçerek) meydana getirmiş olan çözgünün; çift tellerine ilme yapılarak belirli bir düzen, sıra oluşturulmasıdır.

Halıların temeline çözgüler oluşturur. nedir sorusuna cevap verecek olursak eğer; dokuma tezgahının al ve üst leventleri arasına: yatay zemine dik ve birbirine paralel olacak şekilde çaprazlama geçirilen ipliklere denir.

 El Dokuma Halıları

Kıymetli ellerin dokuma tezgahı başında kah sabahlayarak, kah gün sayarak bitirdiği ve bizlerin el halısı olarak adlandırdığı halılar; dike yakın bir konumda sırlanmış çözgülerden oluşan ve gergin bir tezgah üzerinde desen oluşturmak için hav ipliklerinin çeşitli şekillerde düğüm atılması daha sonra kirkit yardımı ile dokunun sıkılaştırılması sonucunda oluşur.

Halı Yüzeyinin Bölümleri

Bir el halısının yüzeyini iki bölüm altında inceleyebiliriz. Genellikle dikdörtgen olan dokuma halıları ilmeli ve ilmesiz olarak ikiye ayrılır.

   İlmesiz Bölümler

 Saçak: Genellikle uzunluğu 10 cm olan saçak; en uç kısımda çözgü ipliklerinin serbest bırakılması ile oluşmuştur.

∴ Çiti: Halı kilimi ile saçak arasında ki, halı kiliminin açılmasını önleyen ve zincir gibi çözgü ipliklerine sarılan kısımdır.

∴ Halı Kilimi (Toprakçalık)El ile dokunan halının başlangıç ve bitiş noktalarında ilmeksiz dokunan bölümdür.

∴ Kenar Örgüsü: Baş örgüsü, kıyı örgüsü olarak da adlandırılan kenar örgüsü; ilmelerin dağılmaması için uygulanan kenarda bulunan 3-5 çözgüye halı kiliminin yan uzantısı olarak yapılan örgüdür.

   İlmeli Bölümler 

∴ Bordür (Su): Halının kenarlarını çevreleyen kısımdır. Bir halıda bir ve iki küçük olmak üzere 3 bordür vardır. 

∴ Zemin: Çeşitli motiflerin işlendiği ve bordürlerin içinde kalıp zemini oluşturan bölümdür.

Halı Dokuma Sanatı Nedir? sorusunu cevapladığımıza göre halı dokuma sanatının tarihçesine geçebiliriz.


Halı Dokuma Sanatı Tarihçesi

El emeği göz nuru olan dokuma halıların en eski tarihten günümüze nasıl geldiğini, hangi yollardan ve medeniyetlerden geçtiğini öğreneceğiz.

Geleneksel Türk El Sanatları yazımızda detayına giremediğimiz unutulmaya yüz tutmuş sanatlardan birisi olan Dokumacılık çok kıymetli eserler veren bir sanattır. Cam kenarında sevdiğini beklerken ellerinin ipliklerle dansını izleyebileceğiniz o genç kız, iki çocuğuna bakmak zorunda olan bir annenin bir gram uyku uyumadan kazanmaya çalıştığı emeğidir dokumacılık. Parmakların ipliğe olan aşkı, ipliğin iç içe geçerken ki hüznü; bir araya geldiğinde oluşturduğu bütünlüğün göz dolduran uyumudur dokumacılık. Şimdiler de kimsenin yüzüne bakmadığı ama aslında içinde ne hikayelerin saklandığı, ipliklerin arasında gözyaşlarının sessizce beklediği, 10 parmak iki elin emeği dokumacılık. Düğümlenmiş hikayelerin sessiz bekleyişlerini dillendirip; dokuma sanatının ne olduğunu öğrenelim birlikte.

Dünya üzerinde ilk olarak yapıldığı bilinen halı; Sibirya’nın Altay bölgesinde bulunan Pazırık koruganlarından yapılan kazılarda elde edilmiştir. Türk düğümü kullanılarak yapılmış olan bu halının; İÖ 5-3 yüzyıllar arasında yapıldığı iler sürülmüştür. Kazılarda bulunan bu halı; dokumacılık sanatının Türk’lere ait olduğunu kanıtlar niteliktedir. Selçuklu döneminde halının Orta ’dan İran’a kadar yapıldığı (Dokuma halıların tarihte böyle bir yol izlediği) savunuluyor. Selçukluların Anadolu topraklarına ayak basmaları ile halı yapımının çoğaldığı ve bu dönemde yapılan halıların birçoğunun Konya Alaattin Camisinde bulunduğu biliniyor. Selçukluların yaptığı bu halılarda işlenilen motiflerin geneli geometrik ve stilize edilmiş bitki türleridir.

14 ve 15. yüzyıllarda hayvan, yıldız ve buna benzer geometrik motiflerin işlendiği ve Holbein Halıları olarak adlandırılan halılar; o dönemin ünlü ressamlarından olan Hans Holbein’in tablolarının etkisi ile yapılmıştır. Bu grupta yer alan halıları 4 başlık altında inceleyebiliriz.

∇ Geometrik bezemeden oluşan bir zemin üzerine yerleştirilen karelerin içine yerleştirilen sekizgenlerden oluşmuştur. 

∇ Lorenzo Lotto tablolarından esinlenilerek yapılan bu halılara Lotto Halıları adı verilir. Geometrik bezemenin yerine alan bitki figürleri sıkça görülür. 

∇ İlk iki grubu andırır, fakat bezeme büyük karelere ayrılıp içine yine büyük sekizgenler yerleştirilir. 

∇ Bu grupta ise ortada büyük ve kanarlarında küçük olmakla birlikte birçok kare yer alır

16. Yüzyılda uşak ve çevresinden başlayarak halı sanatının merkezi konumuna geldi. Madalyonlu ve yıldızlı uşak halıları çok tutulmuş ve sevilmiştir. Günümüzde ünlü dokuma halıları ile ünlü olan yerler; Bergama, Kayseri, Sivas, Bünyan, Milas, Gördes, Uşak, Kütahya, Ladik, Here-ke, Demirci, Karaman, Kula’dır. Halı sanatının tarihçesini öğrendiğimize göre şimdi Halı Dokuma Sanatının nasıl yapıldığını öğreneceğiz.


Halı Dokuma Sanatı Nasıl Yapılır?

İlmek ilmek dokunan halı dokuması nasıl yapılır? İlme iplikleri el yardımı ile çözgülerin etrafında oluşturulan bağlantılar sayesinde elde edilir. Hav yüzeyini oluşturacak bu iplikler, kirkit adı verilen bir alet yardımı ile sıkılaştırılır. ve bu şekilde halı yüzeyi sıkılaşır.

Tezgahlarda dokunur, alt kısmı yere oturulan, üst kısmı oynayabilen ve çeşitli bölümleri bulunan büyükçe bir kasnaktır. Birbirine geçirilen kalın sırıklardan oluşan halı tezgahında; yukarıdan aşağıya doğru yün iplikleri tarak dişleri gibi sıkı bir şekilde gerilmiş bulunur. Halı çözgü ipliklerinin üzerine dokunur.

El halılarında düğüm şekilleri nelerdir?

ο Türk düğümü (Gördes düğümü),

ο İran  düğümü (Sine düğümü),

ο Tek arış üzerine düğüm,

ο Hekim düğümü.

Halı dokuma sanatına ilgisi olanlar için buraya bir de video bırakıyorum, eğer ilginiz varsa kaybolmaya yüz tutmuş bu sanatı şereflendirmek için geç kalmayın.


Dünyanın En Eski Halısı

Pazırık halısı olarak bilinen dünyanın en eski halısı olarak bilinen; MÖ 5-6. yüzyıllarda Asya’da dokunan ve 1.9 metre eninde 2 metre boyunda olan bir halıdır. İnce yün iplikleri kullanılarak, türk düğümü ile yapılmıştır. Desimetre kareye atılan düğüm sayısı; 3600’dür. 3’ü dar 2’si geniş olmakla birlikte 5 bordür ile çevrilidir. En eski halı olarak bilinen bu halı; dört sıra halinde altışardan yirmi dört kareye ayrılmış, her bölüme bitkisel motifler işlenmiştir. En iç ve en dış bordürlerinde ise süvari figürleri vardır. Kök boya ile renklendirme yapılmıştır. Şu anda Leningrad Müzesi’nde saklanmaktadır.

 

Pazırık halısı olarak bilinen dünyanın en eski halısı olarak bilinen; MÖ 5-6. yüzyıllarda Asya'da dokunan ve 1.9 metre eninde 2 metre boyunda olan bir halıdır. İnce yün iplikleri kullanılarak, türk düğümü ile yapılmıştır. Desimetre kareye atılan düğüm sayısı; 3600'dür. 3'ü dar 2'si geniş olmakla birlikte 5 bordür ile çevrilidir. En eski halı olarak bilinen bu halı; dört sıra halinde altışardan yirmi dört kareye ayrılmış, her bölüme bitkisel motifler işlenmiştir. En iç ve en dış bordürlerinde ise süvari figürleri vardır. Kök boya ile renklendirme yapılmıştır. Şu anda Leningrad Müzesi'nde saklanmaktadır.

Sanatın ruhunuzu ilmek ilmek işlemesi dileğiyle.

Eda Akboğa
Takip Edin !

Eda Akboğa

Bırakın renkler insanların olsun, yeter ki siz kendi karanlığınıza hükmetmeyi bilin.
Eda AKBOĞA.

Kaybolmuş hissediyorsan ya da bu kalabalık yalnızlıkta biraz olsun kaybolmak istiyorsan, gel sana görünmez olmayı göstereyim.
Eda Akboğa
Takip Edin !

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

Eda Akboğa

Bırakın renkler insanların olsun, yeter ki siz kendi karanlığınıza hükmetmeyi bilin. Eda AKBOĞA. Kaybolmuş hissediyorsan ya da bu kalabalık yalnızlıkta biraz olsun kaybolmak istiyorsan, gel sana görünmez olmayı göstereyim.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Scroll Up