Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Kuruluşu Ve Faaliyetleri

0

Başlangıçta su ve toprak kaynaklarını geliştirme amaçlı olarak tasarlanan GAP, 1989 yılında tamamlanan GAP Master Planı ile çok sektörlü entegre bölgesel kalkınma projesine dönüştürülmüştür. Baraj, hidroelektrik santraller ve sulama yapılarının inşasına koşut olarak, tarımsal ve sınai kalkınma, kırsal-kentsel altyapı, ulaşım, eğitim, sağlık vb. alanlardaki gelişme birbirleriyle ilişkili projeler demeti olarak ele alınmıştır. Bu faaliyetler arasındaki eşgüdümü sağlamak üzere, 1989’da Başbakanlık’a bağlı GAP Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatı kurulmuştur.

Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamına giren yörelerin süratle kalkındırılması, yatırımların gerçekleştirilmesi için plan, altyapı, ruhsat, konut, sanayi, maden, tarım, enerji, ulaştırma ve diğer hizmetleri yapmak veya yaptırmak, yöre halkının eğitim düzeyini yükseltmek için gerekli tedbirleri almak veya aldırmak, kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyonu sağlamak üzere, Başbakanlığa bağlı hükmi şahsiyeti haiz ve onbeş yıl süreli olarak kurulan Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatı; Güneydoğu Anadolu Projesi Yüksek Kurulu ile Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı’ndan (GAP İdaresi Başkanlığı) oluşmuştur.

 

Bölge’nin zengin su kaynaklarını (Fırat ve Dicle nehirleri) sulama ve enerji üretimi amacıyla değerlendirmek üzere 13 büyük proje oluşturulmuştur. Bu projelerin 7’si Fırat, 6’sı ise Dicle Havzası’nda yer almaktadır. Projeler tamamlandığında, 22 baraj ve 19 hidroelektirik santral inşa edilmiş olacak, 7 485 MW kurulu güç ile yılda 27 milyar kWh enerji üretilecek ve DSİ tarafından yaklaşık 1.7 milyon hektar brüt alanda sulama yapılacaktır. Su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesine koşut ya da bunun bir sonucu olarak tarım, sanayi, kırsal-kentsel altyapı ile eğitim ve sağlık hizmetleri ve diğer hizmetler gelişecek ya da geliştirilecektir.

 

Gap’ın:

 

Genel Kalkınma Hedefleri

  • Ekonomik yapıyı geliştirerek GAP Bölgesi’ndeki gelir düzeyini yükseltmek ve böylece bu bölge ve diğer bölgeler arasındaki gelir farklılığını azaltmak,
  • Kırsal alandaki verimliliği ve istihdam olanaklarını artırmak,
  • Bölge’deki büyük kentlerin nüfus emme kapasitesini artırmak,
  • Bölge kaynaklarının etkin kullanımı yoluyla ekonomik büyüme, sosyal istikrar ve ihracatın teşviki gibi ulusal amaçlara katkıda bulunmaktır.

Tarımsal Kalkınma Hedefleri

Tarımsal verimliliğin artırılması ve çiftçilik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi yoluyla kırsal bölgelerdeki gelir düzeyini yükseltmek, tarımsal sanayilere yeterli girdi sağlamak, istihdam olanaklarını artırarak kırsal nüfusun dışa göç etme eğilimini en aza indirmek, ihraç edilebilir ürünlerin üretilmesine katkıda bulunmaktır.

Sınai Kalkınma Hedefleri

Bir yandan GAP Bölgesi’nin ekonomik kalkınmasında itici bir güç rolü oynayarak, diğer yandan eğitim/öğretim ve teknolojik gelişme için talep yaratıcısı rolünü oynayarak GAP Bölgesi’nin imajını, toplumsal refahını ve halkın motivasyonunu geliştirmek, yüksek gelirli istihdam olanaklarını genişleterek, bölgelerarası eşitsizliklerin giderilmesine katkıda bulunmak, ihracatın teşviki ve döviz gelir ve tasarruflarının artırılması konusundaki ulusal amaçlara katkıda bulunmaktır.

 

Gap’ın son durumu:

Plan döneminde sulama ana kanallarının yapımı gerçekleştirilmiş; 737,5 km’si 2008-2014 döneminde olmak üzere toplam 1.032,6 km ana kanal hizmete hazır hale getirilmiştir. 2015 yılı sonunda sulamaya açılan alan 474.528 hektara ulaşmış; planın sulama hedefi %45 oranında gerçekleştirilmiştir. 2015 yılı itibariyle 160.000 ha alanı sulayacak şebeke inşaatları devam etmektedir

Bölge genelinde İşgücüne katılma oranı 2007 yılında %34, 2013 yılında %40,1, 2015 yılında 42,2 ve istihdam oranı da 2007 yılında %28,3, 2013 yılında %34,3 ve 2015 yılında %35,2 olarak gerçekleşmiştir.

Son yıllarda GAP Bölgesi’nden yapılan ihracat düzeyinde dikkate değer bir artış olmuş, 2007 yılında 3,3 milyar dolar olan ihracat tutarı 2015 yılında 8,8 milyar dolara yükselmiş; Bölge’den yapılan ihracatın ülke ihracatı içindeki payı %3,1’den %6,1’e çıkmıştır. Söz konusu dönem itibariyle ülke ihracatındaki artış %34 olurken, Bölge’den yapılan ihracat %168 oranında artmıştır.

 

Bölge’de 2007 yılında 96 hastane ve toplam 9.980 yatak mevcut iken, 2015 yılında hastane sayısı 128’e, yatak sayısı 17.492’ye yükselmiştir. Bu yıllar itibariyle ülke genelinde hastane sayısındaki artış %20,2 , yatak sayısındaki artış %29,3 olarak gerçekleşirken GAP Bölgesi’ndeki artış oranı sırasıyla %33,3 ve %75,2 olmuştur. Böylelikle on bin kişiye düşen hasta yatağı sayısı 20,9’a yükselmiştir.

 

GAP Bölgesi’ndeki karayolu ağı 2015 yılı sonu itibarıyla 6.350 km olmuştur. Otoyol ağı 294 km’ye, bölünmüş yol ağı ise 2.183 km’ye ulaşmıştır. Türkiye’nin en büyük kargo havalimanı Şanlıurfa’dadır. Batman ve Adıyaman’a yeni terminal binaları yapılmış, Şırnak Şerafettin Elçi Havaalanı 2013, Diyarbakır Havalimanı Yeni Terminal Binası yılında hizmete açılmıştır.

 

Güneydoğu Anadolu Bölge Kalkınma Planı’nın (GAP BKP) makro çerçevesini 27.6.2000 tarih ve 697 Karar sayılı Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (BYKP) belirlemektedir. Ayrıca, Avrupa Birliği’ne tam üyelik doğrultusunda hazırlanan Ulusal Program ve son olarak Türkiye’nin Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı çalışmaların çerçevesini oluşturmuştur.

 

 

 

 

Bilgiler http://www.gap.gov.tr adresinden alınmıştır.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here