Geniş Zaman Ekinin Tarihçesi

0

Geniş Zaman Ekinin Tarihçesi

Hem şekil hem de zaman ifade eden eklerdir. Şekil olarak bildirme, zaman olarak da geniş zaman ifade ederler. Bu zaman, her zamanı içine alan, fiilin her zaman ortaya çıktığını ve çıkacağını ifade eden zamandır.

Geniş Zamanın Ekinin İçine Aldığı Zamanlar Nelerdir?

3 çeşit zaman ifade eder.

1) Her zaman

2) Geçmiş zamanla şimdiki zamanı içine alan bir zaman

3) Gelecek zaman

Geçmiş zaman ekleri hareketin bu üç zamandan birinde ortaya çıktığını veya çıkacağını göstermek için kullanılır. Türkiye Türkçesinde bugün iki çeşit geniş zaman ekimiz bulunmaktadır.

-r

Bu geniş zaman eki bugün bu zamanın umûmi eki durumundadır. Ünlü ile biten bütün fiillere ve birden çok heceli fiil kök ve gövdelerine, tek heceli fiil kök ve gövdelerinin de bir kısmına getirilir.

Örnek vermek gerekirse:

açıl – ı – r, gel – i – r, unut – u – r, başla – r vb. örneklerle daha da fazlalaştırabiliriz.

-ar, -er

Bu geniş zaman ekimiz ise yalnız tek heceli fiillere fakat bunların da bir kısmına getirilebilir.

Örnek vermek gerekirse:

say – ar, yaz – ar, yaş – ar, öt – er, koş – ar, kok – ar vb. örneklerle daha da fazlalaştırabiliriz.

Eski Türkçe Zamanında Bu Ek Nasıl Kullanılıyordu?

Eski Türkçe zamanında geniş zaman ekinin üç türlü şekli bulunmaktaydı.

“-ur, -ür”: başla – y – ur, ti – y – ür, bil – ür, tile – y – ür gibi.

“-ar, -er”: tut – ar, kes – er, bak – ar, yap – ar gibi.

“-r”: başla – r gibi.

Bu geniş zaman eklerinden en eskisi -ur, -ür ekidir. -ar, -er ve -r ekleri daha sonra ortaya çıkmış eklerdir. Eski Anadolu Türkçesinde bu üç eki de görmek mümkündür. Eski Anadolu Türkçesinde gel-ür, bul-ur, kır-ur, vir-ür örneklerinde olduğu gibi -ur, -ür ekinin geniş ölçüde kullanıldığını görürüz. Bu kullanış sadece ünsüzle sonlanan fiil kök ve gövdelerinde karşımıza çıkar.

Türkçesinin umûmi geniş zaman eki dediğimiz gibi -r ekidir. İlk zamanlar -r şeklinde ünlüyle sonlanan fiilere getirilmiştir. -ar, -er geniş zaman ekimiz Türkçesine kullanım alanı azalarak geçmiştir. Eski Anadolu Türkçesinde ve Osmanlı Türkçesinde geniş zaman eki olarak kullanılmıştır. Bu sahalarda geniş zaman çekimi her zaman -ar, -er ile yapılmaktadır. (öl – er, uzan – ar, getir  – er örneklerinde gördüğümüz gibi.)

Bu zamanın çekimi zamir kaynaklı şahıs ekleriyle yapılır ve Türkiye Türkçesinde çekim şu şekildedir:

başla-                                                        kır-                                            konuş-

başla – r – ım                                              kır – ar – ım                               konuş – u – r – um

başla – r  – sın                                             kır – ar – sın                              konuş – u – r – sun

başla – r                                                      kır – ar                                       konuş – u – r

başla – r – ız                                                kır – ar – ız                                konuş – u – r – uz

başla – r – sınız                                          kır – ar – sınız                           konuş – u – r – sunuz

başla – r – lar                                            kır – ar – lar                               konuş – u – r – lar

Geniş Zamanın Olumsuzu

başla-

başla – ma – m

başla – maz – sın

başla – maz

başla – ma – y – ız

başla – maz – sınız

başla – maz – lar

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web sitemizden yazı kopyalayıp, başka platformlarda yayınlamak telif suçu kapsamında cezalandırılacaktır. Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here