Esenboğa Havalimanı’nın İsmi Nereden Geliyor ?

0

ESENBOĞA HAVALİMANI’NIN İSMİ NEREDEN GELİYOR?

Genelde kurumların isimleri çok da ilgimizi çeken konular arasında değildir. Tabii eğer kulağa telaffuzu çok garip gelmiyorsa… İsim özel bir ad ise kuran kişinin kendi ismini ya da sevdiği birinin adını verdiğini düşünürüz. Yok başka bir içerik ise ismin oluştuğu kelimelerden çeşitli anlamlar çıkararak araştırma gereği duymadan hüküm veririz. En kötü ihtimal bulunduğu şehrin, mahallenin, sokağın adını taşıdığını düşünürüz. Alcatraz adasından ismini alan Alcatraz hapishanesi gibi. Fakat Esenboğa havalimanı ismini böylesine klasik bir olaydan almıyor. Esenboğa ismi esen ve boğa kelimelerinin birleşmesiyle de oluşmuyor. Bahsi edilen mevzu sinirli olan bir boğanın esip gürlemesi falan da değil üstelik. Sanılanın aksine hoşça kal temennilerini ifade eden ‘esen’ kelimesinden de türememiş. Hatta ve hatta ismin orijinali Esenboğa bile değil.

Havalimanının isminde yer edinen ‘esen’ kelimesinin orijinali ‘isen’ kelimesinden gelmekte. ‘Esen’in yine bir anlamı vardı ‘isen’ de nedir şimdi diyorsunuzdur lakin o kadar da anlamsız bir kelime değil. ‘Mutlu’ anlamını taşıyan ‘İsen’ Türk olduğu iddia edilen Moğol Hükümdarı Timur’un generallerinden birinin adının baş kısmıdır. ‘Boğa’ kelimesi de zamanla ‘Buga’ kelimesinden türemiştir. ‘Buga’ kelimesi de Timur’un bahsi geçen generalinin isminin devamıdır. Kısacası başkentimizdeki havalimanımızın adı Timur’un en önemli generalleri arasında bulunan ‘İsen Buga’nın isminden gelmektedir.

‘Buga’ kelimesi de ‘öküz’ anlamını taşır. Tarihi olayları algılayabilmek ve en iyi şekilde değerlendirip yorumlayabilmek amacıyla, olaya o tarihin gözünden, o zamanda yaşamış gibi bakabilmek o tarihteki insanlar gibi düşünebilmek gerekmektedir. Şu an bizlere hakaret gibi gelen ‘öküz’ kelimesi o zamanlar da güçlü savaşçılar için kullanılan bir iltifattı. Bizlerde ‘aslan’ gibi güçlü ifadesi yer edinirken o zamanlar da güçlülüğün ölçütü olarak ‘öküz’, ‘boğa’, ‘manda’ gibi hayvan isimleri sıkça zikredilirdi.

Soyu Cengiz Han’a dayanan ‘İsen Buga’ başlarda Asya’daki Türk devletlerinden biri olan Çağatay Devleti’nin hükümdarı olsa da daha sonralarında Timur’un kurduğu devletin hakimiyetini kabul ederek Timur’un himayesinde yaşamaya başladı. Timur’un varlığını kabul etmesiyle sultan unvanını korudu. Fakat daha sonralarında bir devlet başkanı olmaktan çıkıp siyasi gücünü kaybederek Timur’un generalleri arasında yer aldı. General olması siyasi gücünü kaybetmesine sebep olmasına rağmen askeri gücünü hala elinde bulundurduğuna dair bir işarettir.

‘İsen Buga’ Timur’un önde gelen generallerinin en önemlilerindendi. Ankara Savaşında da Timur’un yanında yer aldı. Havalimanımıza adını verebilecek kadar tarihte ileri zamanlara taşınmasının tek sebebi belki de Ankara Savaşında yer almasıydı.

1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı Timur ile Osmanlı hükümdarı Yıldırım Beyazıt arasında gerçekleşmiştir. İsen Buga bu savaşta Ankara’nın Çubuk taraflarında yer alıyordu. Kimi tarihçilere göre ön hücum birliklerinde bulunup orada savaştığı, bir kısım tarihçilere göre de Timur’un o çok meşhur olan fil müfrezelerinin başında komutan olduğu söyleniyor. Karargahını, şu anda da kendi adının ağızdan ağza dolaşarak değiştirilmiş haliyle anıldığı havalimanının bulunduğu yere kurmuştur. Hazin bir yenilgiyle sonuçlanan savaşı, Timur’un kazanmasını sağlayan kişiler arasında en büyük pasta dilimi İsen Buga’nın payına düşüyor. 1402 yılı Temmuz ayının son haftaları İsen Buga’nın oğulları olan Miranşah ve Şahruh’un iki hattan saldırmasına karşılık oldukça zorlanan Osmanlı, İsen Buga’nın da fil müfrezelerini üzerlerine sürmesiyle yenik düştü. İsen Buga’nın da yardımıyla Yıldırım Beyazıt esir alınarak Osmanlı’da fetret devrinin başlamasına sebep olundu.

Ankara Savaşı’ndan geriye kalan bizim tarafımızda bir avuç acı, bir tutam hayal kırıklığı ve bir oda dolusu ne yapacağını bilememezlik. Fakat olay bizim tarafta bu şekilde cereyan ederken karşı taraf için oldukça umut vaat edici ve tatmin edici bir şekilde sonuçlanmıştı. Timur bir nevi kutlama biçimi olarak gördüğü bir hamam inşa ettirdi zafer elde ettikleri Çubukta. Bu hamamın kalıntısıyla beraber hâla ara ara Çubuk’ta ortaya çıkan ok başları, savaş baltası parçalarının kazılarda keşfedilmesi İsen Buga’nın isminin günümüzde hala yaşatılmasına sebep oluyor. Başlarda İsen Buga olan isim zaman ilerledikçe halk ağzında Esenboğa olarak havalimanımıza isim olmuştur.

Bir Moğol generalinin isminin başkentimizdeki bir havalimanında yaşatılmasına bir dönem oldukça şiddetli tepkiler gösterilerek karşı çıkılmış ve havalimanının adı İsmet İnönü havalimanı olarak değiştirilmek istenmiş fakat çabalar sonuçsuz kalarak havalimanı ismini hala korumaya devam etmiştir.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here