Einstein’ın 5 Çılgın Düşünce Deneyi…

0
Einstein'ın 5 deli düşünce deneyi
Einstein'ın 5 deli düşünce deneyi

Albert Einstein’ın devrim kalitesindeki tahminlerini nasıl oluşturduğuna dair 5 çılgın düşünce deneyi.

20. asrın en önemli dehalarından biri olan Albert Einstein, devrim kalitesindeki kavramları ortaya atarak bilimin dünyasını her daim değiştirmiştir.

Einstein’ın en dikkate kıymet özelliklerinden biri, karışık bilimsel fikirleri gerçek yaşam senaryoları ile kavramsallaştırmasıdır. Einstein, bu senaryolara Gedankenexperiments” başka bir deyişle düşünce deneyleri adını vermiştir.

İşte Einstein’ın çığır açan buluşlarını gösteren birkaç düşünce deneyi.

1- Bir ışık hüzmesini takip ettiğinizi hayal edin…

Bu kavram üzerinde düşünmeye Einstein 16 yaşında başlamıştır. Uzaya doğru hareket eden bir ışık hüzmesini takip ederseniz ne olur?

Einstein, bir biçimde ışığı tutabilirseniz, ışığın uzayda donduğunu gözlemleyebileceğinizi söylüyor. Fakat ışık donamaz aksi takdirde artık o ışık olmaz.

Sonunda Einstein, ışığın yavaşlamayacağının her zaman ışık hızında hareket ettiğinin farkına vardı ve bu yüzden bir şeylerin değişmesi gerektiğini korundu. Einstein sonunda, değişenin zamanın ta kendisi olduğunun farkına vardı. Bu, onun izafiyet kuramınn” esasını hazırladı.

2- Bir trende ayakta durduğunuzu hayal edin…

Dostlarınız trenin dışında ayakta dururken, siz trenin içinde ayakta durduğunuzu hayal edin, trenin geçişini izleyin. Şayet trenin her iki ucunda yıldırım varsa, dostlarınız bu iki yıldırımı da aynı anda görür. Fakat trende, tren hareket ettiği için siz yıldırımlara daha yakınsınız. Bu yüzden yıldırımları ilk siz görürsünüz, zira ışık daha az bir mesafeyi kateder. Bu düşünce deneyi gösteriyor ki zaman; duran ve hareket eden şahıslara göre değişik geçiyor. Einstein’a göre zaman ve uzay izafi ve eş zamanlı değil. Bu düşünce deneyi, Einstein’ın izafiyet kuramının esas taşı niteliğindedir.

3- Uzay gemisinde bir ikizinizin olduğunu hayal edin…

Sizinle aynı anda doğan bir ikizinizin olduğunu düşünün. Fakat ikiziniz, doğduğu anda uzay gemisi ile uzaya fırlatılıyor ve neredeyse ışık hızında hareket ediyor. Einstein’ın izafiyet kuramına göre, siz ve ikiziniz değişik hızlarda yaşlanıyorsunuz. Zira ışık hızına yanaştıkça zaman yavaşlıyor ve ikiziniz daha yavaş yaşlanıyor.

Uzay gemisi dünyaya döndüğünde, siz emekliliğiniz ile uğraşırken, ikiziniz henüz ergenliğe yeni girmiş oluyor.

4- Bir pakette ayakta durduğunuzu hayal edin…

Siz bir paketin içindeyken, dışarıda olup biteni göremediğinizi hayal edin. Aniden yere düştünüz. Peki ne oldu? Kutu yer çekimi tarafından aşağıya mı düştü? Ya da kutu bir halat tarafından yukarıya doğru ivmelendirildi mi? Gerçek şu ki bu iki etkinin neticeleri arasında bir fark yok. İvmelenme ile yer çekimi aynı şey.

Einstein’ın evvelki savına bakacak olursak, zaman ve uzay salt değil. Hareket, zaman ve uzayı etkiliyorsa, yer çekimi ve ivmelenme aynı şey. Bu demek oluyor ki yer çekimi, zaman ve uzayı gerçekten etkiliyor. Einstein’ın izafiyet kuramının büyük kısmı, yer çekimi etkisinin uzay zamanı bükmesi ile ilgili.

5- Çift taraflı madeni parayı havaya attığınızı hayal edin

Einstein, kuantum kuramının büyük taraftarlarından biri değildir. Hakikatinde, düşünce deneylerini öne sürerek bunu her zaman çürütmeye çalışmıştır.

Einstein’ın düşünce deneylerinden biri kuantum dolanıklık ile alakalıdır. Kuantum dolanıklık kuramı; kâinatta bulunan iki dolanık parçanın birbirlerine ters şekilde eylemler sergilemesiyle ortaya çıkmış olan bir kuramdır. “Bağlı” olarak nitelendirilen bu iki değişik parçacık, birbirlerinden ne kadar uzakta olurlarsa olsunlar, birisi saat yönünde döndüğü sırada diğeri saat yönünün tersi yönünde dönmektedir.

Bu düşünce deneyi için; çift taraflı basitçe, ön ve arka surat olarak ikiye dağılabilen bozuk para hayal edin. Parayı bakmadan havaya atıp çeviriyorsunuz ve para ikiye parçalıyor. İkiye dağılan paranın bir tarafını dostunuza veriyorsunuz, bir tarafı sizde kalıyor. Sonra, dostunuz, bir uzay gemisine binip uzaya gidiyor.

Ardından, bozuk paranıza bakıyorsunuz ve elinizde paranın ön yüzü olduğunu görüyorsunuz. Paranın ön yüzü sizdeyse, arka yüzü da milyarlarca ışık senesi uzağa giden arkadaşınızda  olduğunu öğreniyorsunuz. Şimdi, bu paranın ön ve arka yüzünün değişebildiğini hayal edin. Siz elinizdeki paraya baktığınız bir anda, bozuk para ışık hızını geçerek, aniden milyarlarca ışık senesi uzaktaki dostunuzun elindeki parayı etkiliyor ve sizin elinizdeki ön yüz ile dostunuzun elindeki arka yüz yer değiştiriyor.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here