Dünyanın Bitimi Şili

Şili Neresidir?

?Şili Aymara dilinde “Dünyanın bitimi” demek olan chilli kelimesinden türemiş.

?Ülkenin resmi adı Şili Cumhuriyeti’dir. Başkenti Santiago’dur ve 2012’de yapılan son tahminlere göre ülkede yaklaşık 17 milyon yaşamaktaymış.

?Şili Güney Amerika kıtasının batısında kalan kuzeyden güneye uzanan bir ülkedir.

?Doğusunda Arjantin, kuzeyinde Peru, kuzeydoğusunda ise Bolivya komşudur.

Şili Tarihçesi

Keşfi Öncesi ve Sonrası

? Şili’nin yerlileri 13.000 yıl önce yerleşmiş bölgeye. Kuzey Şili, İspanyol akınına uğramadan önce İnka Krallığı’na aitmiş.

? Güney Amerika kıtası dünyanın çevresini dolaşmak amaçlı yola çıkan Fernidand Magellan’ın kendi adının verildiği Magellan Boğazı’ndan geçerken keşfedilmiş.

?Şili’ye ilk gelen Avrupalılar, altın aramak için yola çıkmış Peru’da gelen İspanyollardı. Fakat yerel halk başarılı bir şekilde İspanyolları geldikleri gibi göndermişlerdi.

? Avrupalıların Şili’ye yerleşmeye başladıkları ilk tarih 1541’de Pedro de Valdivia’nın Santiago’yı kurmasıyla olmuştur. 1942’de Şili, İspanyol Peru Valiliğine bağlıydı.

? Şili, İspanyollar için önemsiz bir koloniydi çünkü beklediklerinden çok az altın ve gümüş çıkmıştı. Ayrıca kıtanın en ücra köşesinde bulunmaktaydı.

Şili Bağımsızlık Savaşı

? , Napolyon’un kardeşi tarafından yönetilirken başlamış Şili’de bağımsızlık hareketleri. Ülkenin başına bir cunta geçti ve ’ya bağlı özerk bir ülke olarak ilan etti Şili’yi.

? İspanyollar, ülkelerini Napolyon işgalinden kurtardıktan hemen sonra gözlerini Şili’ye diktiler. Chacabuco’da yapılan bir muharebede İspanyollar, Arjantinlilerle birleşmiş Şili’ye yenildi.

? İspanyollarla yapılan savaşların başındaki komutan Jose de San Martin, Bernardo O’Higgins için başkanlıktan feragat etmiş, bu sebeple Bernardo Şili’nin ilk başkanı olmuştur.

? Fakat 1823’de Bernardo Hükümeti düşürüldü ve eski başkan Peru’ya sürgüne gönderildi. Ülkenin başına çeşitli yöneticiler geçti ama 1833-1891 yılları arasında ülkede istikrar sağlanamadı.

? Zamanla Şili Güney Amerika’nın ekonomik açıdan en güçlü ülkesi oldu.

?19. yüzyılda ülkeye İspanyollar dışında Avrupalılar da göç etmeye başladı.

? 1879 ild 1883 yılında Peru ve Bolivya arasında gerçekleşen savaşa katıldı. Pasifik Savaşı olarak da anılan bu savaşta Atacama Çölü’nü fethetti. Bakır yatakları açısından çok zengin olan bu bölge Şili için büyük başarıydı.

? 1893 yılında Arjantinliler ile sınır sorunları yaşadılar. Bu kavgaya İngiltere Kralı VII. Edward karışarak soruna çözüm buldu. Patagonya ve Ateş Toprakları iki ülke arasında paylaşıldı.

Şili Yakın Tarihi ve Allende

?1969 yılında sol görüş ağırlıklı bir parti kuruldu. Unidad Popular adlı bu parti başkanlığa 1970 yılında Salvadore Allende’yi getirdi. Parti kendisine sosyalist bir görüş belirlemişti.

? Yapılan seçimlerle hükümetin başına UP’nin geçmesiyle Allende ekonomi dallarını devletleştirmeye başladı.

? Amerika, Allende’nin başa geçmesinden memnun değildi. O zamanlar Küba’nın komünist olmasıyla en önemli koloni bölgesini kaybettiği için aynı şekilde komünizmin Güney Amerika’ya yayılacağından ve ikinci önemli kolonisi Şili’yi de kaybedeceğinden korkuyorlardı. 1973 tarihinden sonra UP iyice güçlendi.

Şili Pinochet Dönemi ve Sonrası

? Allende’nin bu kadar güçlenmesiyle 11 Eylül 1973’te askeri bir darbe yapıldı. Ülkenin başına cunta lideri General Augusto Pinochet geçti.

? Allende yanlısı ve muhalefet karşıtı binlerce insan işkencelerle öldürüldü. Ülkede öyle çok insan hakları ihlali yapıldı ki insanlar acilen bölgeden göç etmeye başladılar. Bu arada Allende’nin devletleştirdiği alanlar yeniden özelleştirildi. Pinochet, Amerika tarafından desteklendi ve bölge yine Amerika’nın denetimi altına girdi.

Şili’de Yeniden Demokrasi Rüzgarları

?1988’de yapılan seçimlerde %55 oy oranıyla Pinochet devrildi. Başa Hıristiyan Demokrat Patricio Alwyn geçti.

?Patricio, halkı devletle barıştırma sürecine girdi. Hatta bu dönem insan hakları ihlalinde bulunan bazı subaylar yargılandı. Sürgünler ülkeye geri döndü.

? 1998’de Pinochet İngiltere’de tutuklandı. Dışarı çıkma yasağı olan Pinochet 2000de sağlık problemleri nedeniyle serbest bırakıldı.

?2000 yılında başa sosyalistler geçti.

?2006’da başa ilk kadın başbakan Michelle Bachelet geldi.

Şili Nüfus ve Ekonomi

Şili nüfusunun %95’i Avrupa kökenlidir. Özellikle İngiliz, İrlandalı ve göçleri olmuş daha sonraları İtalyanlar, Hırvatlar ve Filistinliler ülkeye göç etmiştir.

Şili’ye Osmanlı topraklarından pek çok Müslüman göçmen yerlemiş, Müslüman Toplumu Birliği’ni kurmuşlardır. 1988’de Şeyh Tevfik Rumi önderliğinde Santiago’ya ilk cami inşa edilmiştir. Şili’de %30luk bir Müslüman kesim bulunmakta.

Ülkenin en büyük ve en gelişmiş sektörü hizmet alanında. Bunu sırayla sanayi ve tarım izler.

Şili Latin Amerika’nın en büyük hammadde üreticisi ülkelerindendir.

Zengin bakır rezervlerine sahiptir ve şarapçılık da ülkenin en önemli gelir kaynağıdır.

Şili Gezilecek Yerler

1. Torres del Paine Milli Parkı

İspanolca’da Paine’nin kuleleri demek olan bu milli park üç masif kayadan alır adını. İçinde pek çok egzotik canlının yaşadığı bilinmektedir. Bölgenin tarihçesi 14000 yılına, Buzul Çağı’nın sonlarına uzanıyor. Bu bölgede pek çok buzul çağı hayvanları iskeleti bulunmuş.

2. El Tatio Gayzeri

El Tatio gayzeri Atacama Çölü’nün batısında bulunuyor. Sıcak kaynaklarının bulunduğu bölgede bu sebeple buhar bulutları gözlemlenmekte. Özellikle sabah erken saatlerde.

3. General Carrera Gölü

Buenos Aires Gölü diye de bilinen bu göl, Şili ve Arjantin arasındadır.

4. Petrohue Şelaleleri

5. Atacama Çölü

15 milyon yaşında olan bu çöl dünyanın en kurak sıcak çölüdür. Su bakımından çok az kaynaklara sahip olsa da bu bölgede eski yerleşim yerleri bulmak mevcut. Diaguita, Atacameno, Chinchorro ve Aymara gibi kavimler bu çölde yaşamlarını sürdürmüşler. Daha sonra da bölge İnka Krallığı’na geçmiş.

Güney Amerika ülkeleri bağımsızlıklarını kazanma savaşı verirken bu bölgeyi Bolivya’ya bırakmışlardır. Daha sonra Şili’nin eline geçen bölgenin yakınlarında gümüş bulununca Şili, dünyanın en büyük gümüş üreticisi olmuştur.

Çölde sadece gümüş değil, bakır ve altın rezervleri de bulunmaktadır.

 

6. Rano Raraku

Rano Raraku, Teravaka bölgesinin eteklerinde bulunan bir yanardağdır. Bölge 500 yıl boyunca halk tarafından taş ocağı olarak kullanılmıştır.

7. Laguna Colorada

Laguna Colorada, Bolivya’nın güneyinde doğal koruma bölgesinde bulunan sığ bir göldür. Gölün isminin nedeni göl suyunda yaşayan alglerden ve suyun içerdiği minerallerden dolayı dikkat çeken renginden dolayı almıştır. Gölde üç çeşit büyük flamingo çeşidi yaşamaktadır. Şili flamingosu, And flamingosu ve James flamingosudur.

8. Rapa Nui Milli Parkı

Bölge Moailerle ünlüdür.

Moai, taş tasvir demektir.
Moailer Paskalya Adası’nda bulunan taştan heykellerdir. 1500 yaşında oldukları tahmin edilen moailer pagan merasimlerinin önemli figürleriydiler. Toplamda 1000 fazla heykel olduğu tahmin edilmekte.

En Maoiye Paro denir. Erkek figürlerin adı Moai Kavakava, dişi figürlerin adı ise Moai Paepae’dir. Moailerin bereket törenlerinde ve hasat kutlamalarında kullanıldığı düşünülmektedir.

9. Anakena

Şili’nin Pasifik Okyanusunda bir ada olan Anakena sahilleri ile ünlü. Adada bir tane Ahu-Ature adında maoi var.

10. Santa Lucia Tepesi

Santa Lucia Tepesi bir gözlem kulesi olarak inşa edilmiş. Tepeye çıktığınızda Santiago ayaklarınızın altında olacak. Tepede şehri izleyen büyük bir Meryem heykeli mevcut.

Şili Mutfağı

1.  Carbonada

Bir çeşit türlüye benzeyen bu yemek havuç, patates, mısır ve etten oluşuyor.

2. Empanada

Çiğ böreğe benzeyen bu yiyecek fırında da yapılıyor, tavada da. Kıymalı, peynirli, karidesli ve yengeçlisi mevcuttur.

3.  Cazuela De Vacuno

Görüntüsü hiç de güzel olmayan bu yemek türlünün bütün bütün hali gibi. Söylentilere tadı güzelmiş ama şöyle bir bakınca da insanın iştahı kalmıyor.

4. Lomo Lo Pobre

Fazla proteinli bu yemek pişmiş et, üzerine kızartılmış soğan onun üzerine haşlanmış yumurta ve patates kızartması ile birlikte sunuluyor.

5. Mote Con Huesillo

Kurutulmuş kayısı kompostosu ve haşlanmış buğdayın karışımı bir içecek.

6. Humitas

Havanda dövülen mısır taneleri, az biraz suyla püre haline getirilene kadar karıştırılır. Bir mısır kabuğuna koyulan püre, kabuğun iğle bağlanmasıyla haşlanır. Şililer üzerine acı sos ya da şeker serperek yemeyi tercih ediyormuş.

7. Pastel De Papa

Kendisi için kıymalı pasta diyebiliriz. Alr tarafı kızartılmış kıymadan oluşur, üzerine de mısır ya da patates püresi sürülür, pürenin üzerine de şeker dökerek yenirmiş.

8. Terromoto

Pipeno (bir çeşit alkol), rom, pisco ya da fernetle ananaslı dondurma ve biraz sa şeker katılarak yapılan bir içkiymiş. Şili’nin bağımsızlık kutlamalarında bolca tüketiliyormuş.

9. Porotos Granados

Kuru fasulye yemeğini içine mısır ve kabak koyup, daha az suyla pişirilen bir tabak kuru yemeği.

10. Chupe de Mariscos

Fırında pişirilen, karides, yengeç, midye vs gibi deniz mahsüllerinin üzerine rendelenmiş peynir dökülmesiyle ortaya çıkan lezzet.

 

 

 

11. Pebre Sosu: Şili’ye ait özel bir sos olan pebre, domates, soğan, sıvı yağ, biber ve kişniş ile hazırlanan geleneksel bir tat. Küçük cam kaplarda sunulur ve çay kaşığıyla tüketilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

12. Pisco: Şili’nin yöresel içkisi diyebiliriz kendisi için. Damıtılmış Moskatel üzümlerinden elde edilirmiş. Oldukça sert bir brendi olan Pisco, kola ile karıştırılarak içiliyormuş. Bu kokteyle de piscola diyorlarmış.

Şili tarihi, doğa harikası ve mutfağıyla güzel bir ülke gördüğünüz gibi. Gitmek isteyen herkes umarım bir gün gidip görebilir.

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web sitemizden yazı kopyalayıp, başka platformlarda yayınlamak telif suçu kapsamında cezalandırılacaktır. Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

Büşra Turgut

Yazar-Mareşal

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Scroll Up