Batı Türkçesi

0

 

 

BATI TÜRKÇESİ

 

Kullanım Alanları

 

Batı Türkçesi 11. yüzyıl ile 21. yüzyıl arasında Kuzey ve Güney , Kuzey Irak ve Kuzey Suriye, Anadolu, Kıbrıs, Ege Adaları, Balkanlar, Kırım Hanlığı ve Kuzey Afrika’da kullanılan dildir.

 

 

 

Başlangıçtan bugüne Batı Türkçesinin kesintisiz olarak kullanıldığı sahalar Anadolu, Balkanlar, Kuzey ve Güney Azerbaycan, Kuzey Irak ve Kuzey Suriye’dir. Kırım Hanlığı’nda Batı Türkçesi 16. yüzyıl başlarından 20. yüzyıl başlarına dek yazı dili olarak ve Kırım sahil şeridinde konuşma dili olarak kullanılmıştır. Kıbrıs’ta 16. yüzyıl sonlarından bugüne dek Batı Türkçesi yazı ve konuşma dili olarak kullanılmıştır. Kuzey Afrika’da da 16. yüzyıldan 19. yüzyıla dek Osmanlı Türkleri Batı Türkçesini yazı ve konuşma dili olarak kullandılar. Kuzey – Doğu Türkçesini Batı Türkçesinden ayıran tâbi sınırlar Karadeniz, Kafkas Dağları ve Hazar Denizidir. Güney Azerbaycan’ın doğusundaki Fars halkı da beşeri bir sınır oluşturmaktadır. Mâmafih Safeviler devrinde ve hatta bugün Orta ve Güney İran’da da Batı Türkçesi kullanılmıştır ve asıllı halk tarafından kullanılmaktadır. İran’ın kuzey doğusundaki Horosan ve Türkmen bölgesi ile Türkmenistan Türkmenlerinin de konuşma dili Batı Türkçesidir. Türkmenistan’da 20. yüzyıl başlarından beri Batı Türkçesi aynı zamanda yazı dili olarak kullanılmaktadır. 19. yüzyıl başlarına dek Balkanların Dobruca bölgesindeyken 1810’larda Moldova’nın Bucak bölgesine göçen Ortodoks Gagavuz Türkleri de Batı Türkçesini konuşma dili olarak 1950’lerden itibaren aynı zamanda yazı dili olarak kullanırlar.

Döneme Verilen İsimler

Önceleri konuşma dili olarak kullanılan Oğuz ağzı 13. yüzyılda Azerbaycan ve Anadolu’da yazı dili haline gelmiştir. Batı Türkçesi yazı dili 13. yüzyıldan 15. yüzyıl sonlarına dek Azerbaycan, Anadolu, Irak, Suriye ve Balkanlarda tek yazı dili olarak kullanıldı. Bu döneme araştırıcılar çeşitli adlar vermektedirler. Başlangıçta özellikle bazı Avrupalı bilginler Altosmanische (Eski Osmanlıca) terimini kullandılar. Türkiye’de Eski Osmanlıca terimi Saadet Çağatay tarafından kullanıldı. (Çağatay 1944, 1947). Ancak bu terim yaygınlaşmadı. En yaygın terim Eski Anadolu Türkçesi terimidir. 15. yüzyıldaki Balkanlar sahasını içine almadığı için bu terime Faruk K. Timurtaş itiraz etti ve 15. yüzyılın gramerini yazdığı eserinde Eski Türkiye Türkçesi terimini kullandı. Biz Azerbaycan’ı dışarda bıraktığı için bu terime de itiraz ediyor ve Eski Oğuz Türkçesi terimini teklif ediyoruz. Oğuz Türkçesinin yazı dili olmadan önceki dönemine de Ana Oğuz Türkçesi demek yerinde olacaktır.

Eski Oğuz Türkçesi Azerbaycan ve Anadolu’nun (14. yüzyılın ortalarından sonra aynı zamanda Balkanların) ortak yazı dili idi. Ancak 13, 14 ve nispeten 15. yüzyıllardaki Batı Türk yazı dili oturmuş bir yazı dili değildi. Aynı işlev için farklı morfo-fonolojik biçimler (Örnek olarak teklik 1. şahıs için -vAn, -vAnın, -vAm, -am, -ım) kullanılabildiği gibi yazardan yazara değişebilen biçimler de kullanılabiliyordu. Söz gelişi Sivas’ta yazan Kadı Burhaneddin de sonradan Azerbaycan yazı dili için standartlaşacak biçimler ağırlıkta iken daha doğudaki Erzurumlu Darir de sonradan Osmanlı sahasında standartlaşacak biçimler ağırlıktaydı. Bu özellikleri dolayısıyla Eski Oğuz Türkçesini Azerbaycan yazı diliyle Osmanlı yazı dilinin ortak atası kabul ediyoruz. Eski Oğuz Türkçesinde her iki yazı dilinin filizleri yeşermekteydi.

Karakoyunlu – Akkoyunlu – Osmanlı siyasi ayrılığı dolayısıyla 15. yüzyılda ayrışma sürecini yaşayan Eski Oğuz Türkçesi 16. yüzyıl başında Safevi devletinin kuruluşuyla Azerbaycan ve Osmanlı yazı dillerine ayrıldı. Batı Türkçesi aralarındaki çok küçük farklılıklarla 16. yüzyıldan bugüne iki yazı dili halinde ulaştı. 20. yüzyılda bunlara Türkmen ve Gagavuz yazı dilleri de eklendi.

Dönemin Temsilcileri

Azerbaycan yazı dilinin ilk dönemi 16. yüzyıl başlarından 19. yüzyıl ortalarına dek süren Klasik Azerbaycan Türkçesi dönemidir. Şah İsmail Hayati, Fuzuli, Habibi, Molla Penah Vakıf… Bu dönemin başlıca temsilcileridir. 19. yüzyılın ortalarından 20. yüzyılın 30’lu yıllarına kadar bir geçiş dönemi yaşayan Azerbaycan yazı dili 1930’larda bugünkü Azerbaycan yazı dili dönemine girmiştir. Geçiş döneminin başlıca isimleri Mirza Fethali Ahuntzade, Hasan Bey Zerdâbi, Mirza Elekber Sabir, Hüseyin Cavid, Mehemmed Hadi, Celil Memmetguluzadedir.

16. yüzyıl başlarından 20. yüzyıl başlarına dek Osmanlı İmparatorluğu sahasında kullanılan yazı dili ise Osmanlı Türkçesi veya kısaca Osmanlıca terimiyle ifade edilir. Burada Osmanlıcanın bir dilcilik terimi olduğunu kullanıcılarının kendi dillerine Türkçe, , Türkî (bazen Zeban-ı Türkî veya Lisan-ı Türkî) dediklerini hatırlamak lazımdır. Azerbaycan’da da 1930’lu yıllara kadar Türkçe ve tabirleri kullanılmıştır.

Bu Yazıyı Okuyanlar Bunları da Okudu . . .

Share
Web sitemizden yazı kopyalayıp, başka platformlarda yayınlamak telif suçu kapsamında cezalandırılacaktır. Web Sitemize Hoş Geldiniz.Twitter Takip Edilesi Hesaplar >> @tarihnedio , @SerhatOner24

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here