Balkan Antantı’nın Tarihimizdeki Yeri

0

 BALKAN ANTANTI NEDİR?

Dünya, daha birinci dünya harbinin şokunu atlatmadan silahlanma yarışı ve ciddi ekonomik sıkıntılar tekrar zuhur etmiş ve başta Avrupa devletleri olmak üzere dünya milletleri tekrar faklı oluşumlar içine girmeye başlamışlardır. Bu oluşumlar genel anlamda suvunma ve barış maksatlarını barındırırken diğer taraftan da yayılmacı ve dünya liderliği icapları doğrultusunda şekil ve vücut bulmuştur. Biz, Türkiye açısından oldukça önemli olan ve savunma anlamında bölge devletlerine bir nebze olsun nefes aldıran Balkan Antatı’nı ele alacağız. Balkan Antantı, 9 Şubat 1934 yılında Yunanistan, Romanya, Türkiye ve Yugoslavya’nın, Bulgaristan tehdidine karşı sınırlarını korumak ve Alman yayılmacılığına karşı savunma hattı oluşturmak için imzalanan, uluslararası prosedürde savunma hattını oluşturmak olarak bilinen dostluk ve işbirliği antlaşmasıdır.

Balkan Antantı genel manada, tarafların sınır güvenliği için oldukça önemli olup özellikle, Türkiye’nin kuzeybatı sınırlarını Bulgaristan’a karşı güvenli konuma gelmiştir. Antandı imzalayan devletler ise antant dışındaki herhangi bir ülkeye karşı birlik oluşturabiliyordu. Balkan Antantı’nın süresi iki yıl olarak belirlenmiş, bu sürenin sonunda beş yıllık devreler halinde kendiliğinden uzaması öngörülmüştür. Balkan Antantı’nın Türkiye açısından önemine değinecek olursak, Türkiye için tamamen savunma ittifakı olup, sağlam dış politika emellerinin devam safhası olmuştur. Zira Türkiye, Balkan Antantı ile batıdaki sınırını güvence altına alma adına önemli bir adım atmış ve dış siyasetteki en önemli tabusu olan “yurtta barış dünyada barış” ilkesini tam anlamıyla yerinde, sağlam ve kararlı politikalar neticesinde uygulamayı başarmış ve bunu uluslararası sahada uygulamıştır. Özellikle Türkiye, 1936 Montreux Konferansı’nda bu adımın meyvesini gördüğü güçlü destekle görmüş ve şahit olmuştur.

İMZALANMASINA ETKİ EDEN ANA SEBEPLER:

Birinci Dünya savaşından sonra Balkanlardaki coğrafi ve siyasi dağılım Bulgaristan ve Arnavutluk tarafından pek hoşla karşılanmamıştır. Bulgaristan’ın temel hedefi, Makedonya’da yer alan Bulgar azınlıklarını kullanmak ve sınırlarını genişletmekti. Arnavutluk ise yine aynı hedefi izleyerek, milliyetçi tutumlar içinde Balkanlardaki dağılımdan rahatsızlık duymuştur. Romanya, Yugoslavya ve Türkiye ise bu düzenin bozulmasını haklı şekilde istemiyorlardı. Özellikle, Türkiye’nin ve Yunanistan”ın yakınlaşması Balkan antantının kurucu faktörü yönünde önem oluşturmakla beraber bu antantının imzalanmasını hazırlayan en önemli faktörleri de şekillendirmiş ve ihtiva etmiştir. Antantı’nın ortaya çıkmasındaki en önemli faktörlere göz atacak olursak ;

  • 1933 yılından itibaren Almanya, İtalya ve Japonya’nın dünyada oluşturulan barış ortamını balta vurmaya başlaması ve özellikle Türkiye için en önemli sorun olan Kominizim’in faaliyete geçmesi
  • Devletlerarasında safha safha ilerleyen silahlanma yarışı ve bu yarışın gerisinde kalmama ümitleri.
  • Almanya ve İtalya’nın saldırgan tutumlarına karşı ve Balkan topraklarına saldırma ihtimallerini en aza indirme diyebiliriz.

Daha sonra da, Bulgaristan tehlikesini derinden hisseden Romanya ve Yugoslavya da Türkiye ile dostluk antlaşması imzaladı. Daha sonra Yunanistan, Romanya, Türkiye ve Yugoslavya aynı zamanda Almanya ve İtalya’nın desteğini alan Bulgaristan’a karşı sınırlarını korumak için kendi aralarından toplu bir antlaşma imzalamaya karar verdiler ve 9 Şubat 1934’te Balkan Antantını imzaladılar. İtalya’nın baskısı üzerine Arnavutluk ve Bulgaristan ise bu antanta katılmadı.

BALKAN ANTANTI’NIN SONUÇLARI:

Antantının sona ermesinin en önemli faktörlerin başında, Almanya ve İtalya’nın güçlü yayılmacı politikası ve Bulgaristan’ın artık tehlike unsuru olmaktan çıkmasıdır. Antantıdan ilk kopuş, Almanya’nın Avrupa’daki etkinliğini gören Romanya’dan geldi. Romanya, Almanya’dan ciddi düzeyde çekinerek Balkan Antantına ilgisini oldukça azalttı. Daha sonra Almanya ve İtalya’nın etkisiyle Yugoslavya Hükümeti Balkan Antantı dışında kalarak Bulgaristan ile şartsız işbirliği antlaşması yaptı ve antantı büyük ölçüde deldi. Çünkü Balkan Antantı birinci planda Bulgaristan’a karşı gerçekleştirilmiş bir oluşum olup bunun dışına çıkması sonucunda büyük devletlerin farklı yaklaşımlarına yol açacağı hiç kuşkusuz kaçınılmazdı. Bir sonraki dönem ise, Yugoslavya, İtalya ile de bir anlaşma imzalayarak antantıdan tamamen koptu. Hitler yönetimindeki Nazi Almanya’sı ise Polonya’yı işgal ederek II. Dünya Savaşını başlatınca da antant üyeleri devletler Almanya’ya karşı gelmekten oldukça çekindi. Balkan Antantı, Balkanlar’da barışın korunması konusunda önemli rol oynasa da emellerine ulaşan bir birlik olma yolunda başarısız oldu. Daha sonra antantının kaderini belirleyen II. Dünya savaşı zuhur etti. Bu süre zarfında Balkan Antantı 1936 yılından itibaren önemini ciddi anlamda kaybetmeye başladı. Bu süreçte büyük devletlerin, bölgedeki rolleri oldukça önemlidir.

1937 yılında Yugoslavya bir hamle daha yaparak Bulgaristan ile bir dostluk antlaşması imzalaması ve Yunanistan’ın da gittikçe güçlenen İtalya’ya çok bariz şekilde yaklaşım sergilemesi antantının sonunu hazırlayan safhalar arasında sayılmaktadır.

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here