Ayrılıkçı Kürtler ve Dersim Olayları

0

Osmanlı Döneminde on yıllarca özerk bir yönetime sahip olan Dersim Bölgesinde özellikle Tanzimat Döneminden sonra başlıca amacı merkezi yönetimin otoritesinin artması olan bir çok düzenleme yapılmıştır.Fakat bu düzenlemeler özerk bir şekilde yaşayan bölge aşiretlerini rahatsız etmiş, aşiretler yönetimin elinden alınmasını kabullenememiş ve vergi vermeyi, askere gitmeyi reddetmiştir.Yıllar 1930’ları gösterdiğinde bazı küçük çaplı ayaklanmalar meydana gelmiş fakat çok büyümeden bastırılmıştır.Fakat bölgedeki kıvılcım ilerleyen yıllarda büyük bir yangına dönüşecekti.

Bölge Hareketleniyor

Tarihlerimizi biraz geri alarak  bölge aşiretlerinin emellerini ve olayların arka planına bakacağız.1916 yılında Koçgiri Aşiretinin ileri gelenleri bir toplantı düzenleyip Kürtlerin memleketin içinde bulunduğu durumda alacakları pozisyon tartışılacaktı.Bu yapılan toplantılardan sonra,amacı yabancı devletlerin kanadı altında bir Kürt Devleti kurmak olan Kürt Teal-i Cemiyetin’in şubeleri açılacak ve isyanın alt yapısı hazırlanacaktı.

1919 yılında Erzurum ve Sivas Kongreleri sebebiyle bölgede bulunan Mustafa Kemal Atatürk,Koçgiri aşiretinin önde gelenlerinden Alişan Bey ile görüşüyordu.Görüşmede Alişan Bey,Kürtlerin hak ve taleplerinin karşılanması adı altında bazı cürretkar talepler sunuyordu.Merkezi otoriteyi güçlendirmeye çalışan yeni siyasal yapılanma bu aşiretlerin bölgedeki emellerini sezip 1920’de bölgeye askeri birlikler yolluyordu.

İsyan için bahane arayan ayrılıkçı bölge aşiretleri,devletin bu hamlesinden sonra Koçgirili Mısto önderliğinde Culfa Ali Karaoğlunu basıyordu.İsyancı Kürt aşiretler benzer baskınlarla bölgeyi hakimiyet altına alıyorlardı.Halihazırda birçok sorunla uğraşan devlet erkanı, Koçgiriye bir “nasihat heyeti” göndererek zaman kazanmaya çalışıyordu.Yapılan görüşmelerden herhangi bir sonuç çıkmayınca bölgede sıkı yönetim ilan edilip Sakallı Nurettin Paşa komutasındaki birlikler Koçgiriye gönderiliyordu.Nurettin Paşa bölgeye gittikten sonra devlete bu işin çözümünün ancak daha şiddetli bir müdahaleyle çözülebileceğini bir mektupla bildiriyordu. Ki öyle de olmuştu.Yolları kapatıp isyan bölgelerine saldırı başlatan Nurettin Paşa bir çok isyancı lideri tutuklayıp devlete teslim ediyordu.Rivayetlere göre Nurettin Paşa birçok insanlık dışı müdahalede bulunuyordu.

İsyancı Seyit Rıza ve beraberindekiler

Bu isyan sert bir müdahale ile bastırılıyordu.Fakat bölgede daha büyük yaralar açılmasına neden oluyordu. Koçgiride yapılan muameleyi bahane olarak kullanan birçok aşiret bölgede huzursuzluklar yaratıyordu.Bu ayaklanmalardan biri yukarıda bahsettiğimiz 1930 Dersim Olaylarıdır.Fakat 1937’de bu ayaklanmaların en büyüğü meydana gelmişti.Yine Koçgiride yaşananları ve devletin bölgede kurmak istediği otoriteye karşı yapılan Seyit Rıza, Ankara ya karşı tavır alıyordu. Koçgiride ki müdahaleden bazı isyancıların Seyit Rızaya sığınması ve devlet tarafından teslim edilmeleri istenmelerine rağmen teslim edilmemeleri yeni bir olaylar silsilesine sahne oluyordu.Seyit Rıza önderliğinde ki milisler bazı köprüleri yıkıp jandarma birliklerine pusu kuruyorlardı.Bu ayaklanmanın ardından devlet 1.Dersim Harekatının yapılmasına karar veriyordu.Bölgeye giden General Abdullah Alpdoğan komutasındaki kara birlikleri başarısız oluyor ve buda milislerin daha da morallenmesine neden oluyordu.Bir türlü müdahalede başarılı olunamayınca aralarında Sabiha Gökçenin de bulunduğu hava kuvvetlerinden 3 uçak filosu bölgeye büyük taarruzlar gerçekleştiriyordu.Tüm bu olayların ışığında ve devamında 13 Eylül 1937 de anlaşmaya çağrılan Seyit Rıza tutuklanıp yanındaki 58 kişiyle beraber İstiklal Mahkemelerinde yargılanıyordu.Mahkeme Seyit Rıza ve beraberindeki 6 kişiyi “isyana teşvik”suçundan idama çarptırıyordu.Ve 18 Kasım 1937 de Seyit Rıza ve beraberindekilerin asılması ile 1937 tarihli Dersim Olayları bitiyordu.

Dersim olaylarından sonra bir gazete küpü
Cihan Akhan

Cihan Akhan

17 yaşında yazmaya ve okumaya aşık bir insan. Yazılarım hakkındaki geri dönüşler benim için çok önemli. Bana Twitter'dan ulaşabilirsiniz.
Cihan Akhan

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here