Alman Filozof Johann Gottlieb Fichte

0

ALMAN FİLOZOF JOHANN GOTTLIEB FICHTE

 

“Bir şeyi bilmek demek, önce onu görmek, sonra onu başkalarından ayırt etmek ve daha sonra da onu başkalarıyla birlikte tanımak demektir.” 

Johann Gottlieb Fichte 

Ünlü Alman düşünürü Johann Gottlieb Fichte 19 Mayıs 1762’de dünyaya gelmiş, küçük bir köydeki fakir bir dokumacının oğludur. Şans eseri sonucu bir Baronla tanışmış ve onun sayesinde üniversite eğitimine kadar devam edebilmiştir.

Johann Gottlieb Fichte’nin görüşlerini etkileyen 2 önemli unsur vardır. Biri Immanuel Kant diğeri ise Fransız Devrimi’dir. Bu devrim üzerine yazdığı yazılardan en bilineni “Avrupa hükümdarlarından düşünce özgürlüğünü geri isteme” eseridir. Fichte için düşünce özgürlüğü, insanın en temel hakkı olan öğrenme hakkından doğar. Bu hak öğretme hakkının bulunduğu yerde anlam kazanır.

Johann Gottlieb Fichte, iki şekilde felsefe yapılabileceğini savunur;

∴ Determinist felsefe yapan düşünürler için insan, nedensellik yasasına göre hareket eden bir varlıktır.

∴ İndeterminist felsefe yapanlar için insan, kendi kaderini kendi oluşturan özgür bir varlıktır.

İndeterminist  görüşünden yola çıkan Fichte  Kant’ın “ahlakta iradenin önemi” görüşünü benimser. Fichte var olan herşeyin bilinebileceğini söyler.

Fichte’ye göre, dünya düzeni için her insanın uyması gereken ahlaki görevler vardır. Bu nedenle her insan kendisine yüklenmiş olan ahlaki buyruğa vicdanını baz alarak uyması ahlaki bir görevdir. İnsanın ahlaklı olabilmesi için ilk olarak özgür olması gerekir. İç güdülerinin etkisinde olan bir birey sadece kendi ihtiyaçlarını karşılayacak ve idinin kontrolünden çıkamayacak bir varlıktır. Özgürlüğe ulaşmış bir birey kendi haz ve ihtiyaçlarını  diğerlerinin hakları karşısında sınırlandırmayı bilir.

 

   ∴ Sadece yaptıklarınız değerinizi belirler. / Johann Gottlieb Fichte

   ∴  Kişi, eylemlerinin bir toplamıdır. / Johann Gottlieb Fichte

 

İnsanların özgür bir şekilde ahlaki hayatlarını devam ettirebilmesi için bir hukuk sistemine ihtiyaç vardır. Johann Gottlieb Fichte için hukukun evrensel bir geçerliliği vardır. Bu evrensel hukuk doğal haklarla ilişkilidir. Ona göre hukuk zaman ve mekanın ötesindedir.

   ∴  Dünya parçalara ayrılacak olsa bile, hakikatin söylenmesi gerekiyor. / Johann Gottlieb Fichte

Üniversiteden sonra özel eğitmenlik yapan Fichte, Immanuel Kant’a hayranlık duymaktaydı. Bir fırsatını bulan Fichte bir yazısını Kant’a sundu. Versuch Einer Kritik Aller Offenbarurıg (Her Tanrısal İlhamın Eleştirisi) adlı bu yazıda, aklın her şeyden önde geldiği anlatılıyordu. Kant’la Fichte arasında kurulan dostluk genç filozofun kısa zamanda tanınmasını sağladı. Fichte’nin felsefesi, Kant’ın felsefesinin devamı sayılır. Kant’ın eksik bıraktığı kısımları Fichte tamamlamıştır. En önemli eseri VVissenschaftslehre(Bilim Teorileri)’dir.

   ∴ Felsefe sayesinde insan aklı kendine gelir; ve ondan sonra hiçbir destek olmaksızın kendine dayanır, elleri kadar boksör, ayakları kadar dansçıdır; mutlak biçimde kendisinin efendisi olmuştur. / Johann Gottlieb Fichte

Daha sonra Jena Üniversitesinde ders vermeye başladı. Fakat yazdıkları yüzünden tanrı tanımaz olduğu suçlamasıyla üniversiteden kovuldu. Berlin’e sığınarak iktisadi ve toplumsal sorunlarla ilgilenmeye başladı. Berlin Üniversitesinde önce felsefe profesörü, sonra üniversitenin rektörü oldu.

   ∴ Eğitim, çocuğa tüm yeteneklerinin hakimi ve ustası olması için imkan vermek demektir. / Johann Gottlieb Fichte

Fichte’ye göre felsefenin temel konusu, insanla ilgili sorunlar değil, insanın kendi varlığı, bu varlığını oluşturan ve biçimlendiren öğe olmalıdır.  Fichte dünya da açıklanmasını istediği felsefede yeni bir görüşün oluşmasını sağlayan, felsefenin odağına yerleştirdiği bu öğe “ Ben ” kavramıdır.  Dünya’nın “mutlak ben” yani tek bir tür özne olduğunu söyleyerek spekülatif bir felsefe oluşturmuştur. Bireyde bulunan “ben” yada “bilinç” bütün evreni kuşatan “ben”i oluşturur. Birey kendinde olan tikel “ben”i ile tümel “ben”e katılır.

   ∴ Hangi felsefeyi seçtiğiniz, nasıl bir insan olduğunuza bağlıdır. / Johann Gottlieb Fichte

   ∴ Felsefe belleğimizde yüzen bir şey ya da kitaplara okunması için basılan bir şey değildir; bunun yerine felsefe, tinimizi harekete geçiren ve dönüştüren; onu, şeylerin daha yüksek, tinsel bir düzenine geçiren bir şeydir. / Johann Gottlieb Fichte

   ∴ Şeyler ve aralarındaki ilişkileri yalnızca dokunma duyularıyla değerlendirebilen doğuştan körlerden oluşan bir dünya tasarlayın. Aralarına girip onlara renklerden ve yalnızca ışık sayesinde görülebilen ilişkilerden bahsedin. Şanslıysanız, sözlerinize hiçbir anlam veremediklerini söyleyecekler. Gözlerini açabilme yeteneğiniz de yoksa eğer, boşuna konuşmakta olduğunuzu kısa sürede anlayıp susacaksınız. / Johann Gottlieb Fichte

Fichte eşi hasta bakıcı idi. Savaş zamanında yaralılardan bulaşıcı hastalık kaptı.  Tam eşi iyileştiğinde Fichte aynı hastalığa yakalandı. 1814’te öldü.

 

Fichte’nin Başlıca Eserleri

∴ Versuch einer Kritik aller Offenbarung (Her Tanrısal İlhamın Eleştirisi, 1792)

∴ Beitrag zur Berichtigung der Urteile des Publikums über die fran- zösische Revolution (Halkın Fransız Devrimi Üstüne Yargılarını Düzeltme Çabalarına Katkılar, 1793)

∴ Grandlage der gesamten YVissen- schaftslehre (Tüm Bilimsel Öğretinin Temeli, 1794)

∴ Grundlage des Natur- rechts und Prinzipien der Wissen- schaftslehre (Bilim Kuramının İlkelerine Göre Doğal Hukukun Temelleri, 1796)

∴ System der Sitten- lehre nach den Prinzipien der Wis- senschaftslehre (Bilim İlkeleri Açısından Ahlak Sistemi, 1798)

∴ Die Bestimmung des Menschen (İnsanın Yönelimi, 1800); Der geschlossene Handelsstaat (Kapalı Ticaret Devleti, 1800)

∴ Die Anvveisung zum seligen Leben, oder Religionslehre (Tanrı Yolunda Yaşama Giriş ya da Din Öğretisi,1806)

∴ Reden an die deutsche Nation (Alman Ulusuna Söylevler, 1808).

 

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here