Ali Şir Nevâi Kimdir ?

0

 

Ali Şir Nevâi Kimdir ?

? Ali Şir Nevâi 9 Şubat 1941 Afganistan Herat doğumlu dilbilimci, şair ve devlet adamıdır. Çağatay Türk edebiyatının önemli savunucusu ve Türk dilinin kullanımı, yaygınlaştırılması, diğer dillerden üstünlüğünün ispatlanması konularında bir çok çalışma yürütmüş önemli bir şahsiyettir.

? Ali Şir Nevâi’nin ilk eğitimini; Sultan Ebû Said’in veziri olan babası Kiçkine Bahşi verdi. Daha sonra ki eğitimlerini ise Meşhed, Semerkant, Horasan gibi döneminin önemli eğitim kurumlarında devam ettirip tamamladı. Eğitim hayatında tanışıp yakın arkadaş olduğu Sultan Hüseyin Baykara’nın Herat’da başa gelmesiyle Ali Şir Nevâi önce mühürdarı daha sonra ise veziri oldu. Görevinden her ne kadar istifa etmek istese de bu talebi kabul görmeyip daha sonra Esterebad valiliğine atanmıştır. Nevâi bu görevden Bin dört yüz doksan yılında ayrılıp kendini daha çok bilim ve sanata vermiştir.

 

? Zengin bir ailenin çocuğu olan Nevâi devletten maaş almadığı gibi devlete yardımda da bulunarak ne kadar yardımsever bir insan olduğunu bir kez daha göstermiştir. Bunun yanı sıra yardım kurumları ve vakıflar kurup hayır işlerinde aktif olmaya çalışan bir insan olarak hayatını devam ettirmiştir. Yaşadığı süre boyunca şiirle, kitaplarla, bilimle ve sanatla ilgilenmiştir. Eserler, şiirler kaleme alıp bunları edebiyatımıza kazandırmıştır.

? Şiirlerini Türkçe ve Farsça yazan Nevâi, Muhakkemetü-l Lügateyn adlı eserinde Türkçe ve Farsça dillerini karşılaştırıp Türkçe’nin üstünlüğünü savunmuştur. Bu nedenlerden ötürü Türkçe’ ye hizmet eden büyük kişiliklerin başında gelen isimlerden biridir.

? Ali Şir Nevâi Türkçe olarak kaleme aldığı şiirlerinde; Nevâi
Farsça olarak kaleme aldığı şiirlerinde ise; Fâni takma adlarını kullanmıştır.

 

Ali Şir Nevâi’nin önemli eserlerinin başında :

?Hazâinü’l Maânî
?Garâibü’s-Sağîr
?Nevâdirü’ş Şebâb
?Bedâyiü’l-Vasat
?Fevâidü’l-Kiber
?Hayretü’l-Ebrâr
? Ferhat ve Şirin
?Leyla ve Mecnun
?Seb’a-iSeyyârem
?Sedd-iİskender
?Lisânü’t-Tayr

?Mecâlisü’n-Nefâis
?Mîzânü’l-Evzân
?Nesâimü’l-Mehabbe
?Nazmü’l-Cevâhir
?Hamsetü’l-Mütehayyirîn

?Tühfetü’l Mülûk
?Münşeât
?Sirâcü’l-Müslimîn
?Tarihu’l-Enbiyâ
?Mahbûbü’l-Kulûb fi’l-Ahlâk
?Seyfü’l-Hâdî
?Rekâbet-ü’l-Münâdî gelmektedir.

Ali Şir Nevâi 1501 yılında altmış yaşında doğduğu yer olan Afganistan Herat’da hayat gözlerini yummuştur…

 

Ali Şir Nevâi’nin Edebi kişiliği :

? Şiir ve eserleri Türkçe ve Farsça yazan Ali Şir Nevai daha sonrasında Arapçayı da çok öğrenmek istemiş ve Arapça dersleri de alarak Arapçayı ileri bir seviye de öğrenmeyi başarmıştır. Türk diline inanılmaz hizmetler de bulunmuş olan Ali Şir Nevâinin hizmetleri o kadar ileri seviyededir ki yakın zaman ve tarihimizde ki pek çok dil bilimci Kaşgarlı Mahmuttan sonra Türk diline en çok katkı veren ve hizmet eden ikinci kişi olarak Ali Şir Nevâi’yi göstermektedir. Bir kitabın da Türkçe ve Farsçayı karşılaştıran Ali Şir Nevâi Türkçe’nin Farsçadan çok daha üstün bir dil olduğunu savunmuştur ve bunu örnekler vererek savunduğu düşünceye dayanak hatta dayanaklar oluşturmuştur. Yazdığı bu eseri ise Türkçe eser vermeyi  bırakarak Farsça eser vermeye başlayanlara  itafen yazdığını belirtmiştir.

? Ali Şir Nevâinin beş Divanı vardır bunların dördünü Türkçe birini ise Farsça olarak kaleme almıştır. Ayrıca beş Mesnevi’den oluşan bir Hamsesi de bulunmaktadır Ali Şir  Nevâinin bu Hamsesi aynı zaman da Türk edebiyat tarihinin ilk hamsesidir. Ali Şir Nevâinin bu eserleri hariç on sekiz eseri daha bulunmaktadır.

Kerem Aşıgül

Marmara Üniversitesi / İşletme
Okur ve Yazar
Kerem Aşıgül

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here