20.Yüzyılın En Büyük Devrimi ( Meksika )

0

1876 – 1910 yılları arasında Meksika’yı yöneten Porfirio Diaz’ın diktatörlüğüne son verilmesi için yapılan devrimdir.20 Yüzyılın başlangıcında Meksikalıların %80 köylüydü. diktatörlüğü son bulması için Madero,serbest seçim ve tek dönemli başkanlık gibi sistemleri savunmaya başlayınca Diaz tarafından tutuklandı.Madero’nun tutuklu kaldığı süreçte Diaz,kendini tekrar başkan seçtirmiş ve seçimlerden sonra Madero’yu şartlı salıvermiştir. Madero ise ABD’ye kaçmanın yolu bulmaya çalışıyordu.ABD’ye kaçtıktan sonra Diaz’ın başkanlığının geçersizliğini ve haksız bir şekilde el konulan toprakların halka geri dağıtılmasını talep etti.Daha sonra halkı ayaklanmaya çağırdı.

Halk ayaklanmasını planlayan Madero,20 Kasım 1911 tarihine gün belirlemişti.Bu gün yaklaştıkça devrim hazırlıkları tüm hızıyla sürüyordu.Bu süre zarfında asker ise belirledikleri maderatistleri göz altına almaya çalışmaktaydı.20 Kasım tarihine kadar devrime katılacak kişilerin engellenmesi planlanıyordu.Devrime 72 saat kala ilk silah ateşlendi. Pueba şehrinde Serdan’ın önderlik ettiği bir grup devrimci asker uygulamasına karşı direnip çatışmaya girdi.Bu çatışmadan sonra kaçıp saklanmayı başaran Serdan,asker tarafından saklandığı yerde kuşatıldı.Ertesi gün kuşatma sonuçlandı ve asker tarafından Serdan ve adamları öldürüldü.

20 Kasım tarihinde devrim başladı.Şubat ayına kadar devrimciler ve Diaz askerleri arasında küçük çatışmalar yaşanıyordu.Şubat ayında ilk büyük muharebe patlak verdi. Pascual Orconzo ve adamları Ciduad Juarez’e saldırdı.Burada sadece 500 federal asker bulunmaktaydı.Daha güneyde ise isyancılar demir yolunu harap etmiş durumdaydı.Albay Antiano Rabago demir yolunun tamiri için emir verdi.Emir verilmesi üzerine bir saldırı gerçekleştiren isyancılar, Albay’ın geri çekilmesini sağladı.Demir yolunun artık kullanılmayacağına kanaat getiren Albay,raporlarında ilerleyemediklerini daha da ilerde büyük bir tahribatın olabileceğini bildirdi.Bu dönemlerde Madero, Meksikaya dönmeyi planlamaktaydı. Texas’ta bulunan Madero,Meksika’nın hala güvensiz bir yer olduğunu biliyordu.Hem güvenli bir yer bulunup hem de devrimin kalesi olacak bir yer aranıyordu. Juarez saldırısı ile bu gerçekleşmiş oldu.Mart ayında Diaz,Amerika Hükümet’i üzerinde baskı kurdu ve Madero’nun Texas’dan çıkmasını sağladı.Bu baskı sonucu Madero,Meksika’ya geri döndü.Juarez’den sonra üs konusunda problem yaşayan Madero, Juarez’den daha güneyde kalan Casas Grandeye saldırdı.Bir günlük savaş sonucunda federaller isyancıları püskürtmeyi başardı. Zapata devrime katıalcağını duyurduktan sonra 5000 adamı ile birlikte saldırılar düzenlemeye başlamış ve Cuata şehrini tamamen almayı başarmıştı. Cuata şehrinin başkent bağlantısını kesmişti. Mart’ın 10’unda Cuata’da toplantı düzenlediler.Toplantı sonucunda tam devrimin yarın başlayacağını ilan ettiler.Ertesi gün silahlar patladı ve Zapata köyleri tek tek almaya başladı.Köylü halkı zaten isyancıları destekliyordu.Federaller topçu ateşi ile bir kaç köyü geri alsa da Kuzey’de ve Güney’de Diaz yönetimi için her şey kötüleşmeye başladı.Mayıs’da Zapata’nın adamları Jojuta şehrine oyuncaklar ile dinamitleri sokmayı başarmıştı.Kentin içerisinde bunları patlatarak şehri almayı başardı.Juarez üzerine tekrar saldırı da bulunan Villa ve Ciduad şehrin su kaynaklarını ele geçirdi ve sayı üstünlükleri ile şehri almayı başardı.13 Mayıs’ta Zapata Cuautla’ya saldırdı.İlk saldırı da bulunan 4000 asker ilk günün sonunda 3700’e kadar düştü.300 askeri bir günde öldürülen Zapata,ertesi gün saldırılarına devam etmiş fakat sonuç değişmemiştir.400 federalin bulunduğu yere giriş yapılamıyordu.Daha sonra şehrin Meksika’nın en elit birliği ile savunulduğu görüldü.Altın Beşinci Alay şehri savunuyordu.Sayı üstünlüğü Zapata’da olmasına rağmen şehre giremiyordu.Teslim olmayacağını açıklayan Zapata,silahlarımız olduğu sürece savaşmaya devam edeceğini duyurdu.Şehrin iç kesimlerine kadar ilerlemeyi başarsa da merkeze giriş yapamıyordu.General Victoriana, Altın Beşinci Alayı şehirde kaderine terk etti ve başkent düzenlemeleri yapmaya kalkıştı.Elit savunucu birlik ise cephane sıkıntısı çekmeye başladı.Asker vardı ama tüfek yoktu.Böyle birlik cepheyi kendi terk etme kararı aldı.19 Mayıs’da kuşatmadan kurtulup kuzeye çekildiler.Bu muharebe Meksika devriminin en kanlı savaşı oldu. Zapata,1500 adamını burada kaybetti ve sadece bir düzineden fazla federal hayatta kalmayı başardı.Bütün bu gelişmeler sonucunda Diaz,Madero ile görüşme talep etti.Görüşmeler sonucunda ise 30 yıllık Diaz devri bitmiş ve Meksika’nın yeni lideri Madero olmuştu.

Diaz diktatörlüğü son bulduktan sonra şiddetler bitmemiştir. Madero’nun yapmış olduğu reformları çok yavaş olduğunu düşünen Zapata,1912 yılında Plan de Ayala adı verilen acil toprak reformu yayınladı.Bu reforma göre köylülerin kendi  topraklarını,kendi demokratik seçimleriyle nasıl kullanılacağına karar verebileceği yazıyordu. Madero’nun ise bir çok toprağı bulunduğu için bunu kabul etmesi imkansız görünüyordu. Zapata,devrime devam kararı alacak ve şiddet ortamı tekrar alevlenecekti. Şubat ayında federaller,Zapata’nın kayınvalidesini,kız kardeşini ve iki baldızını kaçırdılar.Hemen ardından Zapata’nın isyan ettiği Morelos şehrine çekildiler.Bu çekilmenin ardından Orconzo’da devrime devam kararı aldı fakat Zapata’nın kararı sonrasına geç kalmıştır.İsyancılar ve federaller arasında küçül çatışmalar başlamış fakat bu durum gittikçe kötüye gidiyordu.Federaller ise isyancıların yerlerini tespit ediyor,mevki olarak önemli yerleri buluyor ve imha ediyordu. Orconzo çatışmaları General Gonzoles Salas ile başladı.General,ordusunu 3 gruba ayırmıştı.Keşif,Tespit ve imha olarak gruplar işlerini yapıyordu.

Güneyde ise çatışmalar iyice şiddetlenmişti. Zapata bazı bölgeleri ele geçirdi.Nisan ayının başlarında federaller bir kaç köyü geri almayı başardı.Buna karşı Zapata durdurulamadı.Kalan günlerde Orconzo’nun isyancıları dağılır ve devrimi sona erer. Zapata devrimi ise devam etmektedir. Yıl sonunda ise iki general isyan bayrağını açar fakat bu isyanlar da kısa sürede bastırılır.İsyancı generaller ise başkent Meksiko’ya getirilir.Bu generallerin getirilmesi sonucu başkent’in kalbine devrim ateşinin düşürülmesine sebep olmuştur.Her şeye rağmen 1912 yılının sonunda barış hakim olmuştur. Orconzo,büyük yenilgi ile kuzeyden Amerika’ya kaçmıştır.Güneyde Zapata’nın rehin tutulan ailesi ise salıverilmiştir.

1913 yılında tutuklu bulunan generallerin destekçileri hapishaneden kaçırmak için başkente girdi.Kaçış esnasında bir general öldürüldü.Diğeri kaçmayı başardı.Bu da başkent’in içine devrim ateşi düşürdü.Çatışmalar tekrar alevlenmiş durumdadır.Öyle ki çatışmalar sokak sokak devam etmektedir.Fakat hiç bir grup zafere yakın görünmemektedir.Bu durum sonrası Amerika araya girmiştir.Toplantılardan 10 gün sonrası Huerta ve ABD büyük elçisi görüşmüştür.Bir sonraki hamle ise Huerto’nun,Madero’yu darbe ile devirmesi olmuştur.İsyancılar bu duruma ses çıkarmamıştır.Aynı yıl Zapata’nın ailesi tekrar kaçırılmıştır.Bu sırada devrime önderlik eden bir kaç kişi de yakalanıp kurşuna dizilmiştir.Yıl sonunda Zapata çatışmalarına devam eden tek lider olarak kalmıştır.Güneyde bazı yerel devrimcileri bünyesine katarak büyümeye devam etti.Federaller ise kuzey cephesine ağırlık vermiş durumdalardı. Köy ve kasabaları tek tek geri almaya başladılar. Torreon’da Pancho Villa tarafından durduruldular.Bu kanlı çatışmalar sonucunda federaller geri çekilmek zorunda kalmıştır. Zapata ise güneyde saldırılarına devam etmektedir.Bölgesinde sadece iki yer federallerin hakimiyetinde kalmıştır ve aynı ayın sonunda orayı da ele geçirir.Daha sonra federallerin yoğun olduğu bölgelere saldırılarını artırmıştır.Öyle ki bu saldırılar Huerta’nın kaçışını sağlamıştır. Bu kaçıştan sonra anayasalcılar,Pancho Villa’ya resmen savaş ilan etmiştir. Zapata ile görüşen Carranza,toprak reformunu kabul etmemiştir.Ayala planını kabul ettiremeyen Zapata,etkisi altındaki bölgelerde planını uygulamaya devam etmiştir.24 Kasım’da tekrar başkente giren Zapata, üstüne yürümemekle en büyük hatalarından birini yaptı.Ocak 1915’de Carranza’nın “Harekat Ordusu”   başkente girdi.Böylece Carranza gücü ele geçirmiş oldu.Zapata ve Pancho durumun buralara kadar geleceğini hiç bir zaman tahmin edemedi.Zapata ve Pancho’nun fikirleri toprak reformu ile sınırlıydı.Devrime daha bölgeci yaklaşıyorlardı ve merkezi ordu düşüncesine de karşı geliyorlardı.Yıl sonunda başkent Meksiko’ya devrimciler hakim olmuştu.Ne Diaz ne de Madero döneminde başkent düşmemişti.

Carranza’nın ordusu kalan son Zapatistleri, Pueba’dan çıkardı. Zapatanın en başından beri büyük bir problemi olan cephane artık tükeniyordu.Zapata,Villa’dan cephane talebinde bulundu ama o da pek iyi durumda sayılmazdı. Zapata’ya düşmandan ele geçirmesi için önerilerde bulundu. Zapata bölgesinden ayrılmak istemedi.Bu durumu iyi değerlendiren Obregon ağırlığı kuzeye vermeyi tercih etti.Bu muharebelerde Obregon’da sağ kolunu kaybetmiştir.Muharebeler sonucunda Villa yok edilmeye karşı direnmeye çalıştı.120 subayı yakalandı ve kurşuna dizildi.Buna rağmen kazanabileceğini umut etti.O yıl boyunca Villa,Obregon’a boyun eğmek zorunda kalmıştır.Güneyde ise hareketlenmeler hız kazanmış Pablo Gonzales Garza yönetiminde federaller Zapata’ya karşı saldıraya geçmiştir.Bu saldırı sonucunda general yenilgiye uğramıştır. Garza’nın ordusu ilerlemeye devam etmiş ve başkent Meksiko’ya girmiştir.Aynı zamanda ABD,Meksika’da Carranza haricindeki hiç bir gruba silah sağlanmasını yasaklamıştır.Zaten cephane konusunda sıkıntı çeken Zapata için bu durum büyük problem teşkil etmiştir.Başkenti artık terk etmiştir…

Başkenti terk eden Zapata, Morelos eyaletinde hala hakimiyetini sürdürmekteydi.7 Nisan 1919’da bir tuzağa düşürülüp öldürüldü. Madero generallerinden Carranza devlet başkanı oldu ve yeni bir burjuva anayasa yayınladı.Bu arada Carranza’yı iktidara taşıyan Obregon, anayasa tartışmalarına katılmamıştı.1 Haziran 1919’da başkan adaylığını ortaya atmasıyla hakkında tutuklama kararı çıkartıldı.Demir yolu işçilerinin yardımıyla Zapata’nın bölgesine geldi.

General Obregon,buradaki ateşi devralmıştı.10 yıllık iç savaş boyunca ilk defa tüm Meksika halkının birleşip uyacağı bir ayaklanma çağrısıyla Carranza diktatörlüğünü devirme hareketini başlattı.Daha sonra iktidara gelen Obregon, işçiler verdiği vaatlerin bir çoğunu yerine getirmiştir.Toprak reformu ise güneydeki eyaletlerle sınırlı kalmıştır….

Orhan Meşin
Orhan Meşin

En Son 3 Yazısı Aşağıdadır . . . (Tüm Yazılarını Görüntüle)

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here