1961 Yassıada Duruşmaları

0
32

Yassıada Duruşmaları

Yassıada Duruşmaları 27 Mayıs 1960 tarihinde gerçekleşen darbe sonucu iktidardan men edilen Demokrat Partililerin yargılandığı duruşmalardır. 

 

1960 Darbesi

1960 darbesi 27 Mayıs sabahı radyoyalardan,

“Bugün demokrasimizin içine düştüğü buhran ve en son müessif hadiseler dolayısıyla ve kardeş kavgasına meydan vermemek maksadıyla, Türk Silahlı Kuvvetleri, memleketin idaresini eline almıştır.”

cümleleri ile duyuruldu.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin yaşadığı ilk darbe olan 27 Mayıs darbesinde Demokrat Parti ile arası iyi olan tüm bürokratlar ve askerler tutuklandı.

Demokrat partili tüm siyasiler yassıadaya gönderildi.

Darbeye Giden Süreç

Ordu içindeki bazı subaylar Demokrat Parti zihniyetinin cumhuriyete zarar verdiğine inanıyordu. Ezanın arapça okunması ile ilgili yasağın sona ermesi bunun en büyük sebeplerinden biriydi. Birbirlerinden bağımsız olarak hareket eden, hatta birbirlerinden haberi bile olmayan birçok örgüt oluşmuştu. Cumhuriyet Halk Partisi de seçimi kazanacak gibi durmuyordu. Demokrat Partinin elinden iktidarlığı almanın tek yolu darbeydi. Fakat Amerika’dan çekiniyorlardı, çünkü Adnan Menderes hükümetinin Amerika ile ilişkileri kötü değildi. Daha sonra Adnan Menderes’in Amerika’dan istediği yardım arttırımına olumlu yanıt alamaması üzerine Rusya’ya yönelmesi, darbeciler için büyük bir fırsat oluşturdu. Orduda oluşan örgütler birleşerek, 27 Mayıs sabahı darbeyi gerçekleşti.

Darbenin Nedenleri

 ➡ Örtülü Ödenek (Adnan Menderes’in örtülü ödenek paralarını üstüne geçirmesi iddiaları),

 ➡ 6-7 Eylülde Adnan Menderes’in Rumlara ve Ermenilere ait yerlerin yağmalanacağı bildiği halde hiçbir şey yapmadığı iddiası,

 ➡ Anayasanın ihlal edildiği iddiası,

 ➡ Seçim tarihlerinin öne çekilmesi,

 ➡ Yargının bağımsızlığının ihlal edildiği iddiası,

 ➡ Devlet radyosunun siyasi çıkarlara alet edildiği iddiası,

 ➡ Döviz yasasının ihlal edildiği iddiası,

Bu gibi iddiaların yanı sıra Kırşehir’in haksız bir şekilde ilçe yapılması bile darbe nedenleri  ve Menderes’in yargılandığı konular içindeydi. Yargılandıkları davaların içinde bebek davası, köpek davası gibi trajikomik davalar da yer alıyordu.

19 Ocak 1961 yılında Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu, Hasan Polatkan, Hayrettin Erkmen, Medeni Berk ve Armatör Ali İpar döviz yasasını ihlal suçlamalarıyla tutuklanmıştır. (İpar Davası)

Darbe Sonrası

 ➡ 235 general ordudan atıldı,

 ➡ 147 akademisyen üniversitelerden atıldı,

 ➡ Yüzlerce hakim ve savcı emekli edildi (zorla),

 ➡ Demokrat Partililer tüm itibarını kaybetti,

 ➡ Mahkumlara sözlü ve fiziksel şidden uygulandı (darbe sonrası mahkumların anılarından edinilen bilgilere göre),

 ➡ Bazı sanıklar müebbet hapis cezası aldı,

 ➡ Bazı sanıklar idama mahkum edildi.

 

İdamlar

İdamla yarılanan sanıklara kendilerini savunmaları için bile hak tanınmamış, savunma süreleri bir kaç dakika ile sınırlı tutulmuştu. Hatta mahkemelerden birinde savunmasına başlayan Hasan Polatkan’a hakim kısa kes demiş, savunma yapmayayım mı diye çıkışınca da yapma cevabını vemrişti. Bir yıla yakın süren yassıada davaları 15 Eylül 1961 tarihinde bitmişti.

16 Eylül 1961 tarihinde Dış İşleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan, 17 Eylül 1961 tarihinde ise Adnan Menderes idam edildi. 

Türkiye’yi 50 yıl geriye götürdüğü söylenen bu darbe, gerçekleştirilen idamlarla da Türk Siyasi Tarihine kara leke olarak geçmiştir.

 


Adnan Menderes’in İdam Edilmeden Önceki Son Sözleri


”Sizlere dargın değilim. Sizin ve diğer zevatın iplerinin hangi efendiler tarafından idare edildiğini biliyorum. Onlara da dargın değilim. Kellemi onlara götürdüğünüzde deyiniz ki, Adnan Menderes hürriyet uğruna koyduğu başını 17 sene evvel almadığınız için sizlere müteşekkirdir. İdam edilmek için ortada hiç bir sebep yok. Ölüme kadar metanetle gittiğimi efendilerinize söyleyebilecek misiniz? Dirimden korkmayacaktınız. Ama şimdi milletle el ele vererek Adnan Menderes’in ölüsü ebediyete kadar sizi takip edecek ve bir gün sizi silip süpürecektir.”

 

 

İadeyi İtibar

11 Nisan 1990 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 3623 sayılı kanunu kabulü ile Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’a itibarları iade edilmiş, 17 Eylül 1990 tarihinde ise naaşları Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın da katılmış olduğu bir tören ile İstanbul’a nakledilmiştir.

 

 

 

 

You may also like

Share

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here