09 Ekim 1937 “Nazilli Basma Fabrikası”

1

Atatürk’ün ekonomi modelinin halkçı niteliğinin en açık şekilde görülebildiği yerlerden biri devlet fabrikalarıdır. Atatürk’ün fabrikaları sadece üretim yapılan birer sanayi kuruluşu değil, aynı zamanda eğitim, bilim, sanat ve spor yapılan birer kültür kurumu, birer üniversitedir çünkü Atatürk’ün fabrikaları birer sosyal fabrikadır.

Atatürk’ün Sosyal Fabrika Projesi’nin temelinde onun sosyal yardım politikaları vardır. Atatürk, sosyal yardımların yapılmasından devleti sorumlu tutmuştur.

Atatürk, çalışanın/emekçinin bütün sosyal haklarını koruyan bir devlet anlayışından yanadır. Türkiye Cumhuriyeti’nin bütün kamu kurum ve kuruluşlarında bu anlayışın egemen olmasını istemiştir. İşte bu doğrultuda devletin kuracağı fabrikaların, işçiye her türlü olanağın sunulduğu ve güvence verildiği sosyal fabrikalar olmasını planlamıştır.

Atatürk modeli fabrika sadece üretim yapılan bir sanayi kuruluşu değil, aynı zamanda “arge” çalışmalarının yapıldığı bir laboratuar, eğitim verilen bir okul, her türlü sanat ve spor imkânına sahip bir spor ve kültür kompleksi, kısacası dört dörtlük bir yaşan alanı, bir kampustur. Atatürk, Anadolu’nun her yanında işçilerin yüksek standartlarda çalıştıkları, her türlü sosyal imkândan yararlandıkları sosyal fabrikalar kurmayı planlamıştır. Ama bu projesini yaygınlaştırmaya ömrü yetmemiştir. 

Sosyal fabrikaların/Atatürk modeli fabrikaların en tipik örneği, 1937’de bizzat Atatürk tarafından açılan Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası’dır. Bu fabrika, genç Cumhuriyet’in 1. Beş Yıllık Sanayi Planı’nın ilk önemli eserlerindendir. Sümerbank’ın devlet eliyle kurduğu ilk Türk basma fabrikasıdır.

Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası, Türk-Sovyet ortak yapımıdır. Fabrikanın mimari projesi, Kayseri Kombinası’nı da çizen Rus mimar ve mühendis İvan Sergeyeviç Nikolayev tarafından çizilmiştir. Makineler ve teçhizatların çoğu Sovyetler Birliği’nden  narenciye karşılığında satın alınmıştır. Ayrıca Romanya’dan da kredi alınarak 612 iğlik bir telef tesisatı kurulmuştur. Fabrikanın kuruluşundaki işçi açığını kapatmak için 120 Sovyet takyapçı ve mühendis istihdam edilmiştir.

Fabrikanın temelleri 25 Ağustos 1935’te atılmış, yapımı 18 ayda tamamlanmış ve 9 Ekim 1937‘de açılmıştır. Fabrika, bina ve makineler dâhil 8 milyon liraya mal olmuştur.

Fabrika temellerinin atılmasıyla birlikte Nazilli kentinin yüzü gülmeye başlamıştır. Temel atma töreninin hemen ardından fabrikanın inşası için Nazilli’den ve çevre illerden gelen 2500 işçi istihdam edilmiştir. Fabrikanın tamamlanan kısımlarında ilerde oluşacak eleman sıkıntısını karşılamak için genç kızlara iplik kısmında kurs verilmeye başlanmıştır. Kursta başarılı olanlar fabrikada çalışmaya hak kazanmıştır. Daha fabrika açılmadan fabrikanın ihtiyacı olan pamukların çevrede yetişmesi için 200 tane modern tohum ekme makinesi alınmıştır. Ayrıca birçok traktör, römork, biçerdöver gibi modern tarım araçları Nazilliye getirilerek halka bu araçları nasıl kullanacakları öğretilmiştir.

Share

1 YORUM

  1. Atatürk,ün böyle düșünceleri varken maalesef gunumuze bakiyorum icim aciyorr..Soner Yalcin kitabinda da Ataturk’un fabrikasinda hastanesi ve tatil yapacak yeri bile hazir oldugunu okumustum..Bize bunlar okullarda ogretilmedi hic..Kitaplar sessiz tanik ama cesurca anlatimlarla ogreniyoruz..

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here